Şizofrenide menstrüel döngü, kognisyon ve beynin dinlenim durumu aktivitesi: Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme çalışması

Menstrüel döngü, ovaryen hormonların kognisyon, emosyon ve beynin işlevselliği üzerine etkilerini incelemek için iyi bir modeldir. Ovaryen hormonların görevle ilişkili beyin aktivitesi üzerinde önemli işlevleri olduğu gösterilmiştir; ancak dinlenim durumunda beynin işlevsel bağlantısallığı üzerindeki etkilerini inceleyen çalışmalar kısıtlı sayıda, var olan bulgular çelişkilidir. Şizofrenide ise ovaryen hormonların farklı etkilerinden bahsedilmektedir. Bu çalışmada, menstrüel döngü fazına/hormon düzeylerine bağlı olarak dinlenim durumu ağlarının işlevsel bağlantısallığındaki değişimler incelenmiştir. Bu kapsamda ovaryen hormonların beynin işleyişi ve şizofreni patogenezi üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda şizofreni hastası (N=13) (32 ± 7,67) ve sağlıklı kontrol (N=13) (30,08 ± 7,27) gruplarındaki katılımcılar, döngünün foliküler ve luteal fazlarında hormon düzeyleri, bilişsel işlevler, klinik belirtiler ve dinlenim durumu işlevsel MRG bulguları açısından incelenmişlerdir. Bunun sonucunda, hastaların luteal faz progesteron düzeyleri sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0,05). Hastaların psikotik semptomlarının şiddeti menstrüel döngü fazına göre değişmemiştir. Her iki grupta da dinlenim durumu ağlarının işlevsel bağlantısallığında faza ilişkin değişimler gözlenmemiştir. Ancak östrojen ve progesteron düzeyleri, hastalarda işitsel ağ; kontrollerde olağan durum, sol frontoparietal ve yürütücü kontrol ağlarının işlevsel bağlantısallığı ile ilişkili bulunmuştur. Sonuçlarımız, menstrüel döngü etkilerinin hastalardan çok sağlıklı kontrollerde gözlendiğini göstermektedir. Ayrıca hasta grubunda elde edilen bulguların, şizofreninin doğası ile ilişkili olabileceğini düşündürmüştür. Tüm bunlar, şizofreni gibi ciddi bir bozukluk tablosunda menstrüel döngüye bağlı olabilecek etkileri ayırt etmenin güç olduğuna işaret etmektedir. Bu çalışma şizofrenide menstrüel döngünün farklı fazlarında dinlenim durumu işlevsel bağlantısallığının, hormonal, klinik ve bilişsel bulgularla beraber incelendiği ilk çalışma olması açısından önem taşımaktadır.