Sınıf ikliminin oluşması sürecinde örtük program: Meslek liseleri üzerine bir araştırma

Sınıf iklimi, sınıfta daha ileri öğrenmelerin gerçekleşmesine olanak sağlayan sosyo-psikolojik bağlamdır. Özellikle kültürel kapital açısından dezavantajlı öğrencilerin devam ettikleri meslek liselerinde bu bağlamın ayrıntılı olarak incelenmesi önemlidir. Öğrencilerin 8. sınıfta başarılarına göre farklı okullara yönlendirilmelerinden sonra, tüm okul türlerinde dokuzuncu sınıfta ortak program okutulmaktadır. Meslek liselerinde okul bırakma ve sınıf tekrarı oranının en yüksek olduğu sınıf dokuzuncu sınıftır. Bu nedenle bu sınıf düzeyinde sınıf ikliminin ayrıntılı olarak incelenmesi daha da önem kazanmaktadır. Bu çalışmanın amacı, meslek lisesi dokuzuncu sınıflarda öğrencilerin algılarına göre sınıf iklimini belirlemek ve olumlu ve olumsuz sınıf iklimine sahip iki sınıfta sınıf içi etkileşimin örtük program açısından nasıl farklılaştığını açıklamaktır. Bu amaçla sıralı açıklayıcı karma modele dayalı olarak araştırma desenlenmiştir. Öncelikle araştırmacı tarafından geliştirilen ?Öğrenciler Tarafından Algılanan Sınıf İklimi Ölçeği? (ÖTASİÖ) tüm dokuzuncu sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Şubelerin toplam boyut ve alt boyutlar açısından aldıkları ortalama ve standart sapma puanları belirlenmiş, şubeler arasında anlamlı farklılıklar olup olmadığı çoklu gruplu medyan testi ve ANOVA testleri ile belirlenmiştir. Bu analizler sonucunda, olumlu ve olumsuz sınıf iklimine sahip iki sınıf belirlenmiş, bu iki sınıfta 3 ay süreyle gözlemler gerçekleştirilmiştir. Gözlem sürecinin sonunda üst, orta ve alt başarı grubundan 3?er olmak üzere 9, iki şubeden toplam 18 öğrenci ve iki şubede derse giren bir öğretmen ile görüşmeler yapılmıştır. Araştırmada kullanılan beşli likert türde 29 maddeden oluşan ÖTASİÖ akran desteği, öğretmen desteği, akademik yeterlik ve doyum olmak üzere toplam dört boyuttan oluşmaktadır. Bu faktörlerin açıkladığı toplam varyans, akran desteği boyutu için %31.46; öğretmen desteği boyutu için %10.73; doyum boyutu için %4.79 ve akademik yeterlik boyutu için %3.41 olarak hesaplanmıştır. İlgili boyutların özdeğerleri ise; akran desteği için 9.598; öğretmen desteği için 3.59, doyum için 1.85, akademik yeterlik için 1.47?dir. 422 öğrenci üzerinde geliştirilen ve 229 öğrenci üzerinde benzer ölçek geçerliği çalışmaları yapılan ölçek, 2011-2012 eğitim-öğretim yılında 391 öğrenci üzerinde uygulanmıştır. Yapılan analiz sonuçlarında olumlu sınıf iklimine sahip bir şube ve olumsuz sınıf iklimine sahip bir şube seçilmiştir. Yapılan gözlem ve görüşme sonuçlarına göre, olumlu sınıf iklimine sahip sınıfta, öğrencilerin akademik olarak derslerle daha az ilgilenmesinin sonucu olarak, daha çok gürültü olmakta, sınıf kuralları ile ilgili daha çok belirsizlik yaşanmakta, öğretmenler öğrencilere daha çok müdahale etmekte ve öğretmenlerden öğrencilere olumsuz olarak nitelendirilebilecek davranışlar genel olarak daha sık gözlenmektedir. Bu durum, öğrencilerin ders işlenmesi ile ilgili süreçlere ?direnmesi? ile açıklanabilir. Bununla birlikte, akademik olarak derslere karşı ilgisiz olmalarına karşın olumlu sınıf iklimine sahip sınıfta, öğrenciler öğretmenlerin verdikleri sözlü notlarının kendileri için ne kadar önemli olduğunun farkındadırlar ve olumlu sözlü notu sağlamada bir araç olarak ?öğretmenlere iltifat etme? yolunu seçmektedirler. Genel olarak değerlendirildiğinde, her iki sınıfta da (olumlu ve olumsuz sınıf iklimine sahip sınıflar) olumsuz kategoride değerlendirilebilecek davranışlar olumlu kategoride değerlendirilebilecek davranışlardan hem çeşitlilik hem de gözlenme sıklığı açısından fazladır. Olumlu ve olumsuz sınıf iklimine sahip sınıflarda öğretmenler ve öğrenciler arasındaki olumlu ilişkiler incelendiğinde, olumlu sınıf iklimine sahip sınıfta daha çeşitli olumlu davranışlar gözlenmekte ve bu davranışların gözlenme sıklığının da daha çok olduğu görülmektedir. Bu durum olumlu sınıf iklimine sahip sınıfta öğretmenlerin öğrencileri derse motive etmek amacıyla ?tersine ayrımcılık? sergilediklerinin bir göstergesi olabilir.