Sınıf öğretmenlerinin mesleki etik ve sınıf yönetimine karşı tutumlarının çeşitli değişkenler açısından karşılaştırılması ve aralarındaki ilişkinin incelenmesi

Sınıf öğretmenlerinin mesleki etik ilkeleri benimseme düzeyleri ile sınıf yönetimine yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla yapılan bu araştırma yakınsayan paralel desenin izlendiği bir karma yöntem araştırmasıdır. Araştırmanın evrenini 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Adana ili merkez ilçelerindeki (Seyhan, Çukurova, Sarıçam ve Yüreğir) devlet ve özel ilkokullarda görev yapan sınıf öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma örneklemi küme örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, kümeler devlet ve özel okullar olarak kabul edilmiştir. Araştırma verilerini toplamak için Mesleki Etik İlkeler Ölçeği, Sınıf Yönetimine Yönelik Tutum ve İnanç Ölçeği (SYTİÖ), araştırmacı tarafından geliştirilen Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri 2017-2018 eğitim-öğretim yılı bahar ve yaz, nitel verileri ise 2018-2019 eğitim-öğretim yılı güz dönemlerinde toplanmıştır. Bu süreçte ilk olarak Adana İl Milli Eğitim Müdürlüğü' nden gerekli resmi izinler alınmıştır. Daha sonra okullara gidilerek okul müdür ya da yardımcılarına araştırma ile ilgili bilgi verilmiştir. Veri toplama araçları okul müdürlerinin uygun gördüğü okullarda araştırmacı, diğer okullarda ise müdür yardımcıları ve rehber öğretmenlerin yardımlarıyla örneklemdeki okullarda görev yapan tüm öğretmenlere ulaştırılmış, araştırmaya katılımda gönüllük esas alınmıştır. Araştırmanın nicel bölümüne 376 kadın ve 189 erkek olmak üzere toplam 565 öğretmen katılmış, ancak analizler veri toplama araçlarını geçerli bir şekilde dolduran 499 öğretmenin verileri üzerinde yapılmıştır. Öğretmenlerin 338' i kadın, 161'i erkektir. Araştırmanın nitel verileri gönüllük esasına dayalı olarak belirlenen 14 öğretmenle (13 kadın, bir erkek) yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analizinde betimsel istatistikler (frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma) ve dağılımlar normal dağılım göstermediği için Mann Whitney U, Kruskal Wallis H ve Spearman korelasyon testleri kullanılmıştır. Nitel veriler ise içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda öğretmenlerin mesleki etik ilkeleri (topluma, okula, mesleğe, meslektaşlara, öğrencilere ve velilere yönelik mesleki etik ilkeler) tamamen benimsedikleri saptanmıştır. Cinsiyet, yaş, medeni durum, çocuk sahibi olma, mezun olunan fakülte, hizmet yılı, görev yapılan okuldaki hizmet süresi, derse girdikleri sınıf düzeyi, sınıf mevcudu ve etik konusunda herhangi bir eğitim alma/almama durumu öğretmenlerin mesleki etik ilkeleri benimseme durumlarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmamıştır. Bununla birlikte özel okullarda görev yapan öğretmenlerin topluma, mesleğe, meslektaşlara ve velilere; orta sosyoekonomik düzey çevrelerdeki okullarda görev yapan öğretmenlerin de mesleğe, meslektaş ve öğrencilere yönelik etik ilkeleri benimseme düzeylerinin daha yüksek olduğu görülmüştür. Meslektaş görüşlerine göre sınıf öğretmenleri topluma, okula, mesleğe ve meslektaşlara yönelik etik ilkelere "büyük ölçüde"; öğrencilere ve velilere yönelik etik ilkelere ise "tamamen" uymaktadırlar. Cinsiyet, medeni durum, çocuk sahibi olma, mezun olunan fakülte, görev yapılan okuldaki hizmet süresi, derse girilen sınıf düzeyi, sınıf mevcudu ve etik konusunda herhangi bir eğitim alma/almama değişkenleri öğretmenlerin meslektaşlarının mesleki etik ilkelere uyma durumlarına ilişkin görüşlerinde anlamlı farklılık yaratmamıştır. Ancak 11-20 yıl arasında hizmet yılına sahip ve 40 yaş üzerinde olan öğretmenlerin meslektaşlara; özel okullarda görev yapan öğretmenlerin mesleğe, öğrencilere ve velilere; orta sosyoekonomik çevrelerdeki okullarda görev yapan öğretmenlerin de topluma, mesleğe, meslektaşlara ve öğrencilere yönelik mesleki etik ilkelere uyma açısından meslektaşlarını daha olumlu algıladığı saptanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular öğretmenlerin sınıf yönetimine yönelik tutum ve inançlarının öğretimin yönetiminde müdahaleci, insan ve davranış yönetiminde ise etkileşimci olduğunu göstermiş, devlet okullarında görev yapan öğretmenlerin insan yönetiminde daha müdahaleci olduğu saptanmıştır. Sonuçlar öğretmenlerin mesleki etik ilkeleri benimseme düzeyleri ile öğretimi yönetme tutumları arasında düşük düzeyde pozitif; topluma, meslektaşlara ve velilere yönelik etik ilkelere benimseme düzeyleri ile insanlara yönelik tutumları arasında düşük düzeyde negatif yönde ilişki olduğunu göstermiştir. Öğretmenlerin mesleki etik ilkeleri benimseme düzeyleri ile davranış yönetimine yönelik tutumları arasında ise anlamlı bir ilişki yoktur. Etik ve mesleki etik kavramlarına yükledikleri anlamlar birbiriyle örtüşmüş, öğretmenler mesleki etiği tanımlarken çoğunlukla dürüst olma, öğretmene yakışan şekilde davranma, olumlu davranma vb.) soyut kavramlar üzerinde durmuş, bu davranışların profesyonel olarak içerdiği somut davranışlara nadiren değinmişlerdir. Çoğunlukla öğrencilere, mesleğe ve topluma yönelik etik ilkeler üzerinde duran katılımcılar meslektaşlara ve velilere yönelik etik ilkelere nispeten daha az değinmişlerdir. Öğretmenlere göre öğrenci ve velilere karşı kaba bir dil kullanma, ölçüsüz disiplin, tutarsızlık, meslektaşlarla iletişim kurmama ve görevleri yerine getirmeme meslektaşlarında gözlemledikleri etik dışı davranışlardır. Sınıf yönetim tutumlarını çoğunlukla etkileşimci olarak tanımlayan öğretmenlerin etik anlayışlarının gelişmesine kişisel özellikler ve mesleki deneyimlerin etkili olduğu saptanmıştır. Sınıf yönetim anlayışlarının gelişmesinde etkili olan faktörler mesleki deneyimlerin yanı sıra hizmet öncesi alınan eğitimler ve model alınan öğretmenler olmuştur. Öğretmenlerin etik ikilemleri genellikle insan ve davranış yönetimiyle ilgili olmuş, öğretmenlerde etik anlayışın gelişmesi için etkili etik eğitimi (hizmet öncesi ve hizmet içi) vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Öğretmenlik meslek etiği, sınıf yönetimine yönelik tutum ve inançlar, ilkokul, sınıf öğretmeni