Geç dönem Osmanlı İmparatorluğu'nun ve modern Türkiye'nin sosyal ve siyasal ekonomisi (1908 - 1939)

Türk modernleşmesi, gelişmiş batılı devletlerde gördüğümüz endojen veya iç kaynaklı diye adlandırılan, kapitalist ekonomik gelişmenin toplumsal ve dolayısıyla siyasal gelişmeyi tetikleyip, sürdürdüğü bir modernleşme türüne uymamaktadır. Bilakis, çağdaşlarına nazaran ekonomik, toplumsal ve siyasi olarak geri kalmış bir devlete, modern devletlerin sosyal ve siyasal kurumlarını bir grup bürokratın adapte etmesiyle gerçekleşmiş, ekzojen veya harici olarak adlandırılan bir modernleşme türüdür. Şüphesizdir ki, Türk modernleşmesinin en esaslı gelişim gösterdiği dönem, Jön Türk Devrimi (1908) ile başlayan ve İkinci Dünya Savaşı'na (1939) kadar süren zaman dilimidir. Bu dönemde, Osmanlı İmparatorluğu'nun 1922 yılında yıkılması ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 1923 yılında kurulmasına rağmen, milliyetçi, pozitivist ve seküler düşünceler temelinde kesintisiz bir modernleşme performansı görülmüştür. Fakat bu sure zarfında geleneksel, bir diğer tabirle ilkel bir siyasi topluluk olan Türk toplumunun çoğunluğu, gelişmiş sosyal ve politik kurumlara ihtiyaç duymadıkları için modernleşme sürecine mesafeli durmuşlardır. Bu sebeptendir ki, gerek İttihat ve Terakki yönetimi süresinde, gerekse Kemalist dönemde, modernleşme denemeleri toplumsal direnişle karşılaşmıştır. Bazı durumlarda ise bu direnişin, devrim karşıtı ve gerici ayaklanmalara dönüştüğü tecrübe edilmiştir. Sonuç olarak, ekonomik, sosyal ve siyasi modernleşmeye yönelik uygulamalar, en etkin ve verimli olarak devletçi, tek parti dönemlerinde, modernleşme karşıtlarının siyasi olarak sınırlandırılmalarıyla gerçekleşmiştir. Diğer taraftan devletin, devletçi politikalar çerçevesinde, ekonomiye ve sosyal hayata yoğun müdahalesi, modernleşme sürecini hızlandırmıştır. Bu çalışma, tarihsel kayıtlara dayanarak 1908 ile 1939 yılları arasında uygulanan merkeziyetçi ve devletçi politikaların, çoğulcu ve liberal politikalara nazaran ekonomik, sosyal ve siyasal modernleşme yönünde daha etkin olduğunu tartışmaktadır. Ek olarak bu çalışma modernleşme doğrultusundaki devletçi politikaları yeniden yorumlayarak otoriterlik kavramına yeni bir bakış açısı getirmeye çalışmaktadır.