Soğuk Savaş sonrası ABD askeri müdahalelerinin insani boyutunun tartışılması

Soğuk Savaş sonrası dönemde, dünyada ilgi, devletlerarası çatışmalardan ziyade devlet içi sivil çatışmalara kaymıştır. Bu çatışmaların çoğunluğu devletler ile vatandaşları arasında gerçekleşmektedir. Ancak bazı devletler bu çatışmalara çözüm olarak insani müdahale ile dâhil olmaktadırlar. Doğrudan veya dolaylı diğer ülkelerdeki insani krizlere en çok dâhil olan ülkelerden biri de Amerika Birleşik Devletleri (ABD)'dir. ABD'nin öncülüğünde yapılan insani müdahaleler, uluslararası toplumun bazı kesimleri tarafından uluslararası hukuka uygun olmasa bile meşru olarak kabul edilmeye başlamıştır. Meşrüiyetin kaynağı ise müdahalenin insani gerekçelerle yapılmasıdır. ABD insani müdahalelerini insani gerekçelerle yaptığını ileri sürmektedir. İnsani müdahalelerde müdahale eden ülkenin müdahale edilen ülke üzerinde çıkarlarının olmaması gerekir. Bu nedenle çalışmada temel amaç ABD'nin insani krizlere ulusal çıkarları için mi yoksa insani kaygılarla mı dâhil olduğunu saptamaktır. Genel olarak ulusal çıkarları ve insani hedefleri dış politika amaçları içinde tanımlanmaktadır. ABD'nin dış politika belgeleri olan ulusal güvenlik belgelerinde, ulusal güvenlik, güç kazanma, ekonomik çıkarlar veya hayati çıkarlar; önemli çıkarlar yada birincil, ikincil ve üçüncül çıkarlar şeklinde sınıflandırılmaktadır. Bu çıkar öğelerinin karşısına ABD liderlerinin insani kaygıları koyarak, her aşamada "niyete" odaklanarak çalışma analiz edilmiştir. Ayrıca ABD dış politika amaçlarına etki eden içsel faktörler olarak ABD kongre ve kamuoyu, ABD başkanının tercihleri; dışsal faktörler olarak insani krizin varlığı, uluslararası, bölgesel ve yerel aktörlerin davranışları incelenmiştir. Çalışmanın önemi, insani bir kriz ortaya çıkması durumunda ABD'nin dış politika amaçlarınının belirlenmesi ve dış politika amaçlarına etki eden içsel ve dışsal unsurları tespit etmeye çalışmasıdır. Çünkü ABD'nin insani müdahalesini örnek alan bazı ülkeler de insani müdahale gerçekleştirebilir Bir insani krizi çözebilirler veya insani krizi gerekçe göstererek yeni çatışmalara yol açabilirler. Literatürde konu çok geniş olduğu için ABD'nin yer aldığı, insani krizle ilgili olan, 1995 Bosna ve 1999 Kosova ve 2001 Libya müdahaleleri karşılaştırmalı vaka analizi olarak seçilmiştir. Çünkü her üç olayda da ABD tarafından insani müdahale yapılmıştır. Birbirine yakın bölgelerde insani krizler ortaya çıkmıştır ve neo liberal ABD başkanları insani müdahaleyi gerçekleştirmiştir. Her üç olayda da ABD'nin, insani krizlerde ulusal çıkalarlarını insani durumla birleşmesi koşuluyla hareket ettiği, ancak müdahale amaçlarına etki eden iç ve dış etkenlerin mevcut olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: ABD, ulusal çıkar, insani müdahale, 1995 Bosna,1999 Kosova