Soğuk savaş sonrası düzende Amerikan ittifakları: Türkiye ve Güney Kore örnekleri (1991-2021)

Soğuk Savaş boyunca iki kutuplu süper güç rekabetine dayalı caydırıcılık odaklı işleyen Batı ittifak sistemi SSCB'nin dağılmasının ardından sürekliliğini koruyabilmiştir. Buna rağmen 11 Eylül saldırıları, 2003 Irak Savaşı, 2008 finansal krizi ve Arap Baharı ile Rusya'nın ve Çin'in yeniden büyük güç rekabeti içerisine dâhil olması, BRICS ve Türkiye gibi aktörlerin bölgesel etkinliklerini arttırması gibi hadiseler uluslararası sistemin yapısında yeni dinamiklerin ortaya çıkmasına neden olmuş ve ABD'nin konumuna dair tartışmaları tetiklemiştir. Bu durum değişen tehdit ortamı ve yeni tehditlerin ortaya çıkması ile birlikte İkinci Dünya Savaşı sonrasının koşullarında ABD ile müttefik olan devletlerin ittifak davranışlarında farklılaşmalar meydana getirmiştir. Modernleşme süreçleri, demokrasi gelişimi ve ekonomi parametreleri bağlamında sıklıkla karşılaştırılan Türkiye ve Güney Kore, ABD ile ittifak ilişkileri bağlamında önemli benzerlikler göstermektedir. Bu bakımdan çalışmada ABD'nin Soğuk Savaş sonrasında sürdürdüğü ittifak ilişkileri Türkiye ve Güney Kore'nin sunduğu örnek vakalar çerçevesinde, süreç analizi şeklinde ve neoklasik realist teorinin sağladığı analiz düzeyleri içerisinde ele alınmıştır. Bu bağlamda Soğuk Savaş sonrası dönemin özellikleri belirlenerek devletlerin ABD ile olan ittifak ilişkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca toplumsal koşulların Türkiye-ABD ve Güney Kore-ABD ilişkilerine ne ölçüde tesir ettiği incelenmiştir. Çalışmada birincil ve ikincil kaynak niteliğindeki eserlerden söylemsel ve düşünsel veriler toplanmış, teorik ve pratik veriler derlenmiştir. Soyut ve teorik varsayımlar tablo, istatistik ve ekonomik göstergeleri barındıran somut verilerin yardımıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca sahanın uzmanı olan çeşitli isimlerle bireysel görüşme yöntemi ile veri toplanmış ve çalışmanın teorik bulguları bu verilerle desteklenmiştir. Çalışmanın bağımsız değişkeni uluslararası sistemin yapısı üzerinde kurgulanmıştır. Soğuk Savaş sonrası dönemde artan milliyetçilik, liberalizmin içinde bulunduğu ideolojik ve siyasal çıkmazlar, ortaya çıkan yeni tehditler ve işbirliği formları, Rusya'nın jeopolitik baskısı, Çin'in ve Asya'nın artan ekonomik gücü ve buna dayalı ABD-Çin rekabeti ile çok kutupluluğun artan etkisi devletlerin dış politikasına etki eden unsurlar olmuştur. Çalışmanın sonucu, ABD'nin Türkiye ve Güney Kore ile ilişkilerinde ortaya çıkan işbirliği biçimlerinin ve sorunların, uluslararası sistemin devletlerin dış politika davranışları üzerindeki etkileri bağlamının bir parçası olduğunu göstermektedir.