Soğuk Savaş sonrası Türkiye'nin güvenlik algılamasında NATO ve Kıbrıs etkisi

Türkiye'nin jeopolitik konumu güvenlik algısını oluşturmada her dönem başat rol oynamıştır. II. Dünya Savaşında ABD, Avrupa ve Orta Doğu güvenlik politika tarihi içerisinde güç mekanizmasını dengeleyici politikalar izlemiştir. II. Dünya Savaşı sonrasında Soğuk Savaş döneminde iki kutuplu bir dünya oluşumunda siyasi, askeri ve ekonomik olarak etkisiz kalan Türkiye, büyük bir güç ile ittifak kurma yoluna gitmiştir. Türkiye, Avrupa'da hâkim güç olan, güvenlik tehdit algılaması hissettiği SSCB'nin gücüne karşı gücü dengelemek için ABD'nin yanında yer almış ve NATO'ya üye olmuştur. Soğuk Savaş döneminde Türkiye'nin NATO üyeliği ulusal güvenliği açısından önemli bir yer teşkil etmiştir. Bu dönemde NATO'nun lider ülkesi ABD'yle Jüpiter füzeleri, Johnson Mektubu, Kıbrıs Harekâtı sonrası 1975-78 yılları arasında uygulanan silah ambargosu gibi konularda sorunlar oluşmuş, fakat bu Türkiye-NATO ilişkilerinin istikrarlı şekilde devam etmesine engel teşkil etmemiştir. Soğuk Savaş döneminin sona ermesiyle NATO'nun dönüşümü, yeni güvenlik konseptleri ve genişleme politikaları gündeme gelmiştir. NATO, üyelerinin güvenliği için savunma anlayışını daha kapsamlı bir şekilde kurgulamıştır. NATO özellikle 11 Eylül saldırılarının ardından yeni güvenlik konseptleriyle üyelerinin terör, enerji güvenliği gibi ortak tehdit algılamalarına karşı yeni yaklaşımlar sergilemeye başlamıştır. Ancak bu dönemde Türkiye'nin ulusal güvenlik kaygıları üzerinden Orta Doğu sınırları ve Doğu Akdeniz'de oluşan ittifakların Türkiye-NATO-Kıbrıs ilişkilerini yakından etkilemiştir. Tez çalışması kapsamında Soğuk Savaş dönemindeki Türkiye-NATO-Kıbrıs ilişkileri, Soğuk Savaş sonrasında Türkiye-NATO-Kıbrıs adası ilişkilerinin tarihsel dönüşümünü şekillendiren bölgesel faktörler ele alınmıştır. Birbirini etkileyen bölgeler olarak Türkiye'nin Orta Doğu sınırında oluşan ittifaklar ve Doğu Akdeniz'deki enerji keşifleri sonrası oluşan ittifaklara bağlı olarak, Türkiye'nin tehdit algısında yaşanan değişimin sebeplerinin Türkiye-NATO-Kıbrıs ilişkilerine nasıl etki ettiği sorusuna yanıt aranmıştır. Orta Doğu ve Doğu Akdeniz bölgesinde ittifak olarak güç haline gelen oluşumların, Türkiye kamuoyunda tehdit algılamaları ve çevreleme algısı oluşturduğu görülmüştür. Tehdit algılamalarına karşı Türkiye'nin sorgulayan bir yaklaşımla, gücü dengelemek için bu ittifaklara nasıl karşılık vermeye çalıştığı, ittifaklara karşı oluşturulan yeni stratejiler ve bunların sonuçları tartışılmıştır.