Sokak iyileştirme kriterlerinin önem derecelerinin belirlenmesine yönelik farklı düzey model önerileri; Aksaray örneği

Araştırmada sokakların geçmişte sahip olduğu ancak günümüzde kaybettiği işlevlere odaklanılmıştır. Yakın tarihte motorlu araçların icadı ve kentlerde artan kullanımı, insan ölçeğinde ve insan kullanımı odaklı yaklaşımları yerini araç odaklı yaklaşıma bırakmıştır. Günümüzde kentsel mekanların yeniden insanlar için var olduğu, yürünebilir ve aktif olarak zaman geçirilebilir yerlere dönüştürülmesi, kısaca kentlerin yaşayan sokaklara sahip olması hedeflenmiştir. Birinci bölümde; problemin tanımı yapılarak, araştırmanın amacı ve kapsamından bahsedilmiştir. Ayrıca çalışmada kullanılan AHP yönteminin, konuya nasıl entegre dilip model oluşturma sürecine katkı sağladığı açıklanmıştır. İkinci bölümde, kavramsal çerçeveyi meydana getiren kent, mekan ve sokak kavramları incelenmiştir. Literatürden elde edilen kent kavramı, kentleşme nedenleri ve kent kuramları konuları ele alınmıştır. Kentsel mekanı meydana getiren özel mekan, yarı özel mekan ve kamusal mekan tanımlamalarına değinilmiştir. Sokak kavramı ve tarihsel gelişimi dönem dönem yer verilmiştir. Güncel sokak, kent iyileştirme uygulama ve yaklaşımlarından bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde, Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi hakkında bilgiler verilmiştir. Problemler karşısında tek kriterli ve çok kriterli karar verme yaklaşımlarına kısaca değinilmiş, AHP yönteminin tarihçesinden bahsedilmiştir. AHP yöntemi ile problem çözümündeki aşamalar sıralanmış ve her aşama ayrı ayrı açıklanmıştır. AHP yöntemi ile elde edilen sonuçların tutarlılığının hesaplamasına da yer verilmiştir. Dördüncü bölümde, model önerilerinin hazırlanacağı Aksaray kenti hakkında bilgiler verilmiştir. Literatür araştırmaları sonucunda sokak iyileştirme model önerisi için belirlenen; erişilebilirlik, estetik, güvenlik, konfor, sosyallik ve sürdürülebilirlik kavramlarından bahsedilmiştir. Seçilmiş 6 ana kritere katkı sağlayacak güncel tasarım ve uygulamalardan tespit edilen uygulamalar, her ana kriter altında 3 er adet alt kriter olarak gruplandırılmıştır. Aksaray kentinden 6 alt bölgeye ayrılmış merkez planlama bölgesinden 6 sokak belirlenmiştir. Anket için belirlenen 6 ana kriter ve her birinin altında yer alan 3 alt kriter AHP yöntemi ile değerlendirmeye uygun şekilde 9'lu Likert ölçeği ile puanlanacak ikili karşılaştırma matrisleri hazırlanmıştır. Uzmanlar ile gerçekleştirilen anket sonuçlarında tutarlılık oranı %10'un altında kalanlar değerlendirmeye alınmayıp, diğerleri ile hesaplamalar tamamlanmıştır. Beşinci bölümde, basit, orta ve üst düzey olarak ayrılmış 3 adet model önerisi anket sonuçlarındaki önceliklere göre hazırlanmıştır. Basit düzey model önerisinde 1. Ve 2. Sıra ağırlığa sahip ana kriterler, orta düzey model önerisinde 1., 2., 3. Ve 4. Sıra ağırlığa sahip ana kriterler ve üst düzey model önerisinde 6 ana kriterin tamamı modele dahil edilmiştir. Ayrıca basit, orta ve üst düzey model önerileri de kendi içinde 1. Seviye, 2. Seviye ve 3.seviye model öneri olarak çeşitlendirilmiştir. Her seviyede modele dahil edilen ana kriterin altında yer alan 3 alt kriter aşamalı olarak modele dahil edilmiştir. Altıncı bölümde, çalışmadan elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş, AHP yönteminin sokak iyileştirme model önerisi sunma sürecine sağlayabileceği olası katkılardan bahsedilmiştir. Ayrıca araştırmacının çalışma sonunda konuya katkı sağlayacağını düşündüğü kişisel değerlendirmeleri de öneri olarak sunulmuştur.