SOKÜM bağlamında kahvehanelerin şehir hayatındaki rolü: Antakya örneği

Kahve bitkisi toplumsal hayata ilk olarak kahve satış dükkânlarıyla girmiştir. 1554 yılından sonra ise kahve içilen sohbet edilebilen toplumun diğer kesimlerinden insanlarla bir araya gelinebilen dönemin cami, çarşı, hamam, bozahane, değirmen ve tarla gibi diğer alanlarına nazaran müşterilerine daha serbest bir ortam sağlayan mekânlardır. Ayrıca kahvehaneler Türk toplumunun ortaya çıkışından itibaren gündeminden düşmeyen kimi müşterisinin arkadaşını görmek için gittiği kimi müşterisinin müdavim olarak oyun ve eğlence gibi pek çok amaçla vakit geçirdiği mekânlardır. Çalışmamız yaklaşık 500 yıldır kamusal hayatta var olan kahvehaneleri, Hatay ilinin Antakya şehrinde, somut olmayan kültürel miras bağlamında, bu şehrin kültürel ve demografik özelliklerini taşıyıp taşımadığını, kahvehane geleneği içerisinde müşterilerin ya da müdavimlerin hangi amaçlarla kahvehaneye gittiklerini araştırarak kahvehanelerin çeşitli işlevlerini tespit etmiştir. Ayrıca çalışmamız kahvehane işletmecileri ve müşterilerinin kahvecilik mesleğinin önemli noktalarını ve bu mesleğin geleceğine dair düşüncelerini de incelemiştir. Çalışmamıza Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Başkanlığından etik izni alınarak başlanmıştır. Araştırmamızda bulguları toplama yöntemi olarak nitel araştırma yöntemlerinden sahada derleme ve gözlem yöntemi tercih edilmiştir. İlk olarak Antakya şehir merkezindeki kahvehanelere gidilmiş buradaki müşteriler ve kahvehane sahipleriyle görüşülmüş bilgiler toplanmıştır. Derlenen bu bilgiler yazılı ve basılı kaynaklarla desteklenmiş ve analizi gerçekleştirecek çalışmamıza işlenmiştir. Araştırmamızda elde edilen bulgularda analiz yöntemi olarak ise son yıllarda yapılan halk bilimi çalışmalarında kullanılan bağlam merkezli kuramların başında gelen İşlevsel kuramın çözümleme yöntemi kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kahve, Kahvehane, Kahveci, Kamusal Alan, İşlev