Son dönem Osmanlı düşüncesinde hilâfet meselesi (Pîrîzâde Mehmed Sâhib örneği)

Bu çalışma ile son dönem Osmanlı düşüncesinde hılâfet meselesi tartışmalarına örnek teşkil eden, Şeyhülislâm Pîrîzâde Mehmed Sâhib'in yayımladığı beyanname, önem arz ettiği için açıklanması amaçlanmıştır. İkinci Abdülhamid Han'ın İstanbul'daki halîfelik kurumunu, bütün Müslümanların manevi olarak bağlı olduğu merkez haline getirme çabası, Avrupa'nın ileri gelen devletleri tarafından Osmanlı Hılâfeti'nin meşruluk tartışmalarına sebep oldu. Bu tartışmalar sonunda Abdülhamid'in hılâfetten uzaklaştırılması, Hintli Müslüman halkı, protesto ve ayaklanmaya sevk etti. Buna karşılık Şeyhülislâm Pîrîzâde, Osmanlı halifesine bağlı Müslüman halkları teselli etmek, yeni halifeyi duyurmak ve devlet memurlarının tedbir almaları için, uyarı niteliğinde bir "Beyanname" yayımladı. Çalışmamız bu beyanname örnekliğinde iki ana bölümden meydana gelmektedir. İlk bölümde Pîrîzâde'nin yaşadığı devir ile son dönem Osmanlı dünyası ve İslâm ülkelerinde hılâfet tartışmalarına yer verildi. İkinci bölümde ise Pîrîzâde'ye göre hılâfet meselesi çerçevesinde, hılâfetin tarihi süreci incelenip değerlendirildi. Sonuç ve ekler ile çalışmamız tamamlandı. Çalışma sırasında, Kur'an-ı Kerim, Hadis-i Şerif, gazeteler, dergiler, lügat, monografik ve biyografik eserler ile İslâm Tarihi kaynaklarından istifade edildi. Anahtar Kelimeler: Halîfe, Hılâfet, Osmanlı Hılâfeti, Meşrutiyet, Millî Hılâfet.