Sosyal adalet liderliği ile kayırmacılık arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, kamu ortaokullarında görevli öğretmenlerin algılarına göre okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışları ile kayırmacılık davranışları arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden betimsel ve ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır İl merkezinde bulunan 110 ortaokul ve bu okullarda görevli 4920 öğretmen, örneklemini ise evrenden random yöntemi ile seçilen 35 ortaokul ve bu okullarda görevli 530 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada, Bozkurt (2017) tarafından geliştirilmiş "Sosyal Adalet Liderliği" ölçeği ile Erdem ve Meriç (2011) tarafından geliştirilmiş olan "Okul Yönetiminde Kayırmacılık" ölçeği kullanılmıştır. "Sosyal Adalet Ölçeği" 4 boyut ve 34 maddeden oluşmaktadır. Bu boyutlar; "Eleştirel Bilinç", "Paydaş Desteği", "Katılım" ve "Dağıtıcı Adalet'dir. "Okul Yönetiminde Kayırmacılık Ölçeği" ise 4 boyut ve 25 maddeden oluşmaktadır. Bu boyutlar; "Planlama", "Örgütleme", "Koordinasyon" ve "Değerlendirme"dir. Verilerin analizinde yüzde, aritmetik ortalama, frekans gibi tekniklerle birlikte t-testi, ANOVA, korelasyon yöntemleri ve regresyon analizi kullanılmıştır. Sosyal Adalet Liderliği ile Kayırmacılık davranışı arasındaki ilişkiler Sperman korelasyon katsayı kullanılarak incelenmiştir. Anlamlılık düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Araştırmada elde edilen bazı önemli bulgular aşağıdaki gibi sıralanabilir: • Öğretmenlerin kendi okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışına ilişkin algılarının genel ortalaması ölçek bazında "Katılıyorum" düzeyinde saptanmıştır. Öğretmenlerin algılarına göre ölçek bazında en yüksek ortalamaya sahip madde "Okulda ders dağılımını adil şekilde yapar." (Katılıyorum), en düşük ortalamaya sahip madde ise "Yeni fikirlerin tartışılmasına açıktır." (Katılıyorum) maddeleridir. • Öğretmenlerin kendi okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışına ilişkin algıları arasında öğrenim durumu değişkenine göre dağıtıcı adalet boyutu hariç geri kalan tüm boyutlar ve ölçekte, mesleki kıdem ve okul büyülüğü değişkenlerine göre tüm boyutlarda ve ölçek bazında anlamlı bir fark saptanmıştır. Cinsiyet, medeni durum ve sendikaya üye olma değişkenlerine göre ise öğretmenlerin algıları arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. • Öğretmenlerin kendi okul müdürlerinin kayırmacılık davranışlarına ilişkin algılarının genel ortalaması ölçek bazında "Hiçbir zaman" düzeyinde saptanmıştır. Öğretmenlerin algılarına göre en yüksek ortalamaya sahip madde "Öğretmenlerin haftalık ders programlarının hazırlanmasında" (Hiçbir Zaman), en düşük ortalamaya sahip madde ise "Öğretmenler arasında, memleketlerine göre" (Hiçbir Zaman) maddeleridir. • Öğretmenlerin kendi okul müdürlerinin kayırmacılık davranışlarına ilişkin algıları arasında öğrenim durumu değişkenine göre değerlendirme boyutu hariç geri kalan tüm boyutlarda ve toplam ölçekte, cinsiyete değişkenine göre tüm boyutlar ve toplam ölçekte, kıdem değişkenine göre örgütleme boyutu hariç tüm boyutlar ve toplam ölçekte ve okul büyülüğü değişkenine göre tüm boyutlarda ve toplam ölçek bazında anlamlı bir fark saptanmıştır. Medeni durum ve sendikaya üye olma değişkenlerine göre ise öğretmenlerin algıları arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. • Okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışı ile kayırmacılık davranışları arasında düşük düzeyde, negatif yönde ve anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği davranışları arttıkça öğretmenlerin kayırılma oranlarının azaldığı saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Adalet, Liderlik, Sosyal Adalet Liderliği, Kayırmacılık, Okul Yönetiminde Kayırmacılık.