Sosyal bilgiler ders kitaplarındaki coğrafî haritaların değerlendirilmesi

Günümüzde, eğitim-öğretim hayatını zenginleştirmek ve bilgilerin öğrencilere gerektiği gibi aktarılmasını sağlamak amacıyla çeşitli materyaller kullanılmaktadır. Ortaokul seviyesinde özellikle görsel materyallerin kullanımına önem verilmektedir. Bu materyallerden birisi de haritalardır. Haritalar, birçok ders için kullanımı elzem olan materyallerdendir. Ancak harita deyince ilk akla gelen ders genellikle Sosyal Bilgiler olmaktadır. Harita, Sosyal Bilgiler dersi içerisinde yer alan coğrafya alanına ait konuların kavratılmasında ilk başvurulan materyaldir. Dolayısıyla öğrencilerin bu materyalleri en iyi şekilde öğrenmesi ve bunları yorumlamayı bilmesi gerekmektedir. Ancak bunun için Sosyal Bilgiler ders kitaplarında yer verilen haritaların da eksiksiz bir biçimde hazırlanmış olması, bu materyalin kullanımını öğrenmede destekleyici bir unsur olacaktır. Bu nedenle araştırma, 5,6 ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki coğrafî haritaların yeterlilik düzeylerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Belirlenen amaca uygun olarak nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup teknik olarak doküman analizinden yararlanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ve uzmanlarca güvenirliği test edilen, toplamda 3 bölüm ve 24 sorudan oluşan Harita Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, amaçsal örnekleme doğrultusunda seçilen 13 Sosyal Bilgiler ders kitabı oluşturmaktadır. Ders kitaplarında yer alan 134 coğrafî harita, Harita Değerlendirme Formu aracılığıyla tek tek incelemeye tabi tutulmuştur. Çalışmadaki verilerin analizinde doküman incelemesi kullanılmıştır. Öncelikle dokümanlar; 5, 6 ve 7. sınıf olmak üzere gruplandırılıp her biri kendi içerisinde analiz edilmiştir. En sonunda ise bu sınıf düzeylerinde yer alan coğrafî haritalara dair genel bir değerlendirme yapılmış, bu değerlendirme sonuçları grafik ve yüzdelerle ifade edilip yorumlanmıştır. Araştırma sonunda, ders kitaplarında yer alan coğrafî haritaların %98,5'inin genel, %1,5'inin ise özel haritalardan oluştuğu, haritaların kazanım ile bulundukları yer ve biçim bakımından iyi düzeyde olduğu ancak öğrenci gelişim düzeyi açısından iyi düzeyde olmadıkları, kullanılma amacı bakımından bakıldığında haritaların daha çok ölçme-değerlendirme amaçlı kullanıldığı, harita unsurları açısından bakıldığında haritaların; başlık, ölçek, lejant ve veri kaynağı gibi unsurlar bakımından orta düzeyde oldukları ancak yön oku, koordinat ve tarih unsurları bakımından oldukça eksik oldukları, haritalarda olması gereken özellikler bakımından bakıldığında ise haritaların; noksansızlık (eksiksizlik), açıklık, estetik, doğruluk, amaca uygunluk ve kolay okunabilirlik açısından oldukça eksik bulundukları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Coğrafya, ders kitapları, harita, Sosyal bilgiler.