Sosyal bilgiler dersinde öğretmenlerin etkili vatandaşlık eğitimi uygulamalarına ilişkin görüşleri

Bu araştırmanın amacı, öğretmenlerin Sosyal Bilgiler dersinde etkili vatandaşlıkeğitimi için gerçekleştirdikleri uygulamaları ve vatandaşlık eğitimi konusundakieğitim gereksinimlerini belirlemektir. Araştırmada tarama modeli kapsamındayöntem çeşitlemesinden yararlanılmış, yöntemler arası çeşitleme türlerinden olanardışık desenlerden ardışık keşfedici desen kullanılmıştır. Bu desene göre öncenitel veriler daha sonra nicel veriler toplanmıştır.Araştırmanın uygulaması iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın birinciaşamasında 2005-2006 öğretim yılı Aralık-Ocak ayları içerisinde 24 öğretmenleyarı-yapılandırılmış görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşme yoluyla elde edilenveriler aynı zamanda, araştırmanın ikinci boyutunda kullanılan anketingeliştirilmesinde de kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması ise, 2005-2006öğretim yılı Mayıs-Haziran ayları içerisinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanınikinci aşamasında 404 öğretmene anket uygulanmıştır. Araştırmada veri toplamaaracı olarak Öğretmen Görüşme Formu ve Öğretmenlerin Etkili VatandaşlıkEğitimi Uygulamalarını Değerlendirme Anketi kullanılmıştır. Yarı-yapılandırılmışgörüşme ile elde edilen verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz tekniğikullanılmıştır. Anketle elde edilen verilerin çözümlenmesinde ise, frekans, yüzdeve aritmetik ortalamadan yararlanılmıştır. Araştırmada elde edilen verileraraştırma soruları temel alınarak çözümlenmiş; elde edilen bulgular tanımlanmışve yorumlanmıştır. Araştırmada şu sonuçlara ulaşılmıştır:• Öğretmenler, etkili vatandaşı; haklarını bilen ve kullanan, sorumluluklarınıbilen ve yerine getiren, başkalarının haklarına saygılı olan kişi olaraktanımlamışlar ve Sosyal Bilgiler dersinin vatandaşlık eğitiminde önemli birrolü olduğunu belirtmişlerdir.• Öğretmenler, Sosyal Bilgiler dersinde vatandaşlıkla ilgili konularınöğretiminde, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından gönderilen öğretmen kılavuzkitaplardaki ders planlarını aynen ya da değişiklikler yaparakkullanmaktadırlar. Öğretmenler, Sosyal Bilgiler dersinde vatandaşlıkla ilgilikonuların öğretiminde, vatandaşlık eğitiminde en çok seçim etkinliklerindenve araç-gereç olarak çoğunlukla ders kitabından ve başvuru kaynaklarındanyararlanmaktadırlar. Öğretmenler vatandaşlıkla ilgili konuların öğretimindediğer dersler, sosyal bilim disiplinleri ve ara disiplinlerle ilişkilendirmeyapmaktadırlar. Ayrıca, öğretmenler sınıf ortamını oluştururken da çok sınıfkararlarına katılma, kurallara uyma ve saygılı olma ilkelerine dikkatetmektedirler. Öğretmenler, vatandaşlıkla ilgili konuların öğretiminde en çokaile, okul yönetimi ve diğer öğretmenler ile işbirliği yaptıklarınıbelirtmişlerdir. Buna ek olarak, öğretmenler en çok öğrencilerin yanlışdavranışlarını düzeltme, öğrenci kulübü, belirli gün ve haftalar ile millibayramlarla ilgili etkinliklerde rehberlik yaptıklarını belirtmişlerdir. Sonolarak, öğretmenler, öğrencilerin vatandaşlıkla ilgili kazanımlarını en çokgözlem, yazılı yoklama sınavları, testler ve ürün dosyası iledeğerlendirdiklerini belirtmişlerdir.• Öğretmenler ailenin sosyo-ekonomik düzeyinin etkisini, görsel ve yazılıbasının olumsuz etkisini ve toplumdaki yanlış inanışları Sosyal Bilgilerdersinde, vatandaşlık eğitiminde en önemli sorunlar olarak görmektedirler.• Öğretmenler Sosyal Bilgiler dersinde vatandaşlık konularının öğretiminde;vatandaşlık bilgisinin yanı sıra, vatandaşlık eğitiminde planlama, yöntemler,etkinlik örnekleri, araç-gereçler ve değerlendirme konularında eğitimgereksinimi duyduklarını belirtmişlerdir. Ayrıca, öğretmenler, vatandaşlıkeğitimine ilişkin kaynaklar, demokratik sınıf ortamı oluşturma, okuldavatandaşlık etkinlikleri düzenleme ve vatandaşlık eğitiminde yapılmışçalışmalar konularında da oldukça yoğun eğitim gereksinimi duymaktadırlar.• Öğretmenler Sosyal Bilgiler dersinde etkili vatandaşlık eğitimine yönelikolarak yapılması planlanan eğitimin ise, seminer dönemlerinde, 1-10 saatlikbir sürede ve seminer biçiminde verilmesini önermişlerdir.