Sosyal bilgiler dersinde tarihi şahsiyetlerin rolüne ilişkin öğretmen görüşleri

İyi bir yurttaş yetiştirmede, tarih bilinci kazandırmada, milli benlik duygusunun gelişiminde önemli bir yere sahip olan tarihi şahsiyetler bir ya da daha fazla alanda kendini kanıtlamış, zaman ve mekân olarak sınırlarını aşan toplum tarafından kabul edilmiş figürlerdir. Tarihi şahsiyetleri hayatımızdan soyutlamak mümkün değildir. Tarih boyunca insanlar ihtiyaç duyduğu insan tipini oluşturmak için tarihi şahsiyetlerden yaralanmışlardır. Özellikle de iyi ile kötü arasındaki ayrımı, kalıplaşmış değerleri ve kültürel mirasın aktarımında tarihi şahsiyetlerin önemi yadsınamaz. Bu araştırmada Sosyal Bilgiler dersinde tarihi şahsiyetlerin rolüne ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel türde olgubilimsel (fenomonolojik) desende yürütülmüştür. Bu kapsamda Elazığ il merkezindeki devlet okullarında aktif olarak görev yapan 15 sosyal bilgiler öğretmeni seçilmiştir. Çalışma grubu olarak nitel araştırmaların doğasına uygun şekilde amaçsal örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu amaçla katılımcılarla bire bir görüşme yapılmıştır. Araştırma esnasında daha önceden geliştirilen görüşme formundaki yarı yapılandırılmış maddeler katılımcılara yöneltilmiştir. Ayrıca 5. 6. ve 7. sınıf ders kitaplarının analizi yapılarak ünitelere göre konuların ve tarihi şahsiyetlerin dağılımı incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre; tarihi şahsiyetlerin öğrencilere öğretilmesi konusunda önlerindeki en büyük engelin ders saatinin az olması ve müfredat kaynaklı olduğu sonucuna varılmıştır. Tarihi şahsiyetleri öğretirken müfredat kadar öğretmen faktörünün de önemli olduğu tespit edilmiştir. Çünkü öğretmenin kendi bilgi ve becerisini kullanarak öğrencilere vatanseverlik, milliyetçilik ve fedakârlık duygularını öğretmesi gerekmektedir. Öğretmenlerin derslerde bir yazardan, bilim insanından, düşünürden söz etmesinin öğrencilerin var olan bu değerli şahsiyetleri tanımasında etkili olduğu görülmüştür. Tarihi şahsiyetlerin vatanseverlik, adalet, milli benlik ve ahlaki değerleri kazandırması hakkındaki görüşleri değerlendirildiğinde tarihi şahsiyetlerin bu kavram ve değerleri kazandırmada etkili olduğu fakat bu kavramların hem soyut olması hem de öğrencilerin yaşlarının küçük olması nedeniyle aktarmanın zorlaştığı belirlenmiştir. En fazla Mustafa Kemal Atatürk, Fatih Sultan Mehmet, Metehan ve Seyit onbaşı gibi şahsiyetlerin vatanseverlikleri üzerinde durulurken, adalet kavramı kapsamında Osmanlı Devleti ve Osmanlı Devletinin adaleti ön plana çıkmıştır. Bu doğrultuda Fatih Sultan Mehmet, Kanuni Sultan Süleyman ve Osman Bey gibi tarihi şahsiyetlere yer verilmiştir. Ayrıca İslam tarihinin önemli isimleri olan Hz. Ömer ve Hz. Ali'nin isimlerinin de sıkça telaffuz edildiği tespit edilmiştir. Öğrencilerin yurttaşlık becerilerini (askere gitme, vergi verme, oy kullanma vb.) kazanmaları için öncelikle sorumluluk bilincinin gelişmesi gerektiğini ve bu noktada eksiklik yaşayan öğrencilere tarihi şahsiyetlerin hayatlarından örnek verilmesinin etkili olacağı tespit edilmiştir. Estetik anlayışında en çok sanat ve mimari alanlara vurgu yapılırken ismi en çok geçen tarihi şahsiyet Mimar Sinan olmuştur. Tarihi şahsiyetleri öğrencilerin rol model alması genel olarak Diriliş Ertuğrul dizisi gibi televizyon dizilerin bu anlamda yönlendirici etkisi olduğu öne çıkmıştır. Tarihî şahsiyetleri tecrübe etmenin / tanımanın toplumu şekillendirmedeki etkisine dönük olarak öğretmenlerin 'toplum' kelimesi etrafında genel anlamda olumlu ifadeler kurduğu görülse de bunlar genel anlamda 'temenni' şeklinde dile getirildiği belirlenmiştir. Elde edilen görüşler doğrultusunda yapılan ders kitapları incelemesinde genel olarak tarihi şahsiyetler kitaplarda verilmek istenen ünite, konu, tema ve kazanım ile pekiştirilmiştir. Tarihi şahsiyetler hakkında çok fazla genel geçer bilgilere yer verildiği sosyal hayatlarına ve hikâyelerine yeterince yer verilmediği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Dersi, Tarih, Tarihi Şahsiyet.