Sosyo-ekonomik gelişimin atık oluşumu üzerindeki etkisi: Avrupa ülkeleri üzerine bir analiz

Sanayi Devrimi'yle birlikte artan makineleşme ve bunun sonucunda ortaya çıkan hızlı üretim, hızlı tüketim ve kaynak kullanımı; "doğanın kendini yenileme gücü sayesinde" uzun bir süre çevreye zarar veriyor algısı yaratmamıştır. Ancak AB üyesi gibi; ekonomisi yüksek oranda sanayiye dayanan ve üretim için kaynaklarının büyük bir bölümünü ithal etmekte olan ülkeler, mevcut (doğrusal) ekonomi modelinin uzun vadede sürdürülebilirlikten koptuğunu fark etmişlerdir. Bu ise Avrupa ülkeleri nezdinde yeni bir ekonomi modelinin (döngüsel ekonomi) gerekliliğini öne çıkarmıştır. Önemi her geçen gün artan döngüsel ekonomi modeli; günümüzde özellikle atıkların önüne geçebilmeye odaklanmaktadır. Bunun yanı sıra atıkların değer yaratan bir kaynak olarak değerlendirilmesi; döngüsel ekonomi modelini doğrusal ekonomi modelinden ayıran temel bir noktadır. Atık oluşumunu etkileyen sosyal ve ekonomik pek çok faktör bulunmaktadır. Yapılan çalışmada ise, sosyoekonomik gelişimin temsilcisi niteliğindeki bu faktörlerin; atık oluşmuna etkisi, 26 Avrupa ülkesi için test edilmiştir. Çalışma, 2004-2017 yılları baz alınarak dengeli panel veri yöntemiyle ve Driscoll-Kaary dirençli tahmincisinin kullanılmasıyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; modelin genel olarak, bağımsız değişkenlerin ise %10 önem düzeyinde anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda, atık oluşumunu azaltıcı yönde etkileyen değişkenlerin etki düzeyine göre sırasıyla insani gelişme endeksi (İGİ) ve Arge değişkenleri olduğu; Gsyih değişkeninin ise atık oluşumunu artırıcı yönde etkileyen bir değişken olduğu ulaşılan diğer sonuçlardır. Bu sonuçlara göre, bir ülkenin insani gelişmişliğine önem verip arge çalışmalarını akılcı politikalarla yönlendirmesi halinde atık oluşumunu azaltacağını ifade etmek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Atık Oluşumu, Avrupa Ülkeleri, Sosyoekonomik Faktörler, Panel Veri Analizi