Standart kuraklık indeksleri ile kuraklık analizi: Konya kapalı havzası örneği

Dünya nüfusundaki hızlanan artış ve buna paralel olarak doğal kaynaklarda meydana gelen azalma mevcut kaynakların maksimum verim ile kullanılmasını zorunlu hale getirmektedir. Yetersiz yağış, buharlaşma, jeolojik yapının değişmesi, insan faktörü gibi çeşitli meteorolojik, hidrolojik, jeolojik, sosyolojik olaylar sonrasında bir bölgedeki suyun miktarının azalması ile kuraklık meydana gelmektedir. Kuraklık ile ilgili olarak literatürde temeli matematiksel ve istatiksel denklemlere dayanan ve yağış, sıcaklık, evapotranspirasyon vb. verileri kullanan çeşitli kuraklık indeksleri bulunmaktadır. Ülkemizde de kuraklık indeksleri ile gerçekleştirilmiş olan kuraklık analizleri bulunmaktadır. Bu çalışmada yağış, akım ve kuyu gözlem istasyonlarına ait veriler kullanılarak üç farklı kuraklık indeksi (Standartlaştırılmış Yağış İndeksi, Standartlaştırılmış Akım Kuraklık İndeksi, Standartlaştırılmış Yeraltısuyu İndeksi) ile kuraklığın yoğun bir şekilde gözlendiği Konya Kapalı Havzasında kuraklık analizi yapılmıştır. Çalışmanın amacı özellikle Konya Kapalı Havzası için güncel verilerle ve mümkün olduğu kadar çok sayıda gözlem istasyonu verisi ile yapılmış toplu bir kuraklık analizinin karşılaştırmalı olarak sunulmasıdır. Bununla birlikte özellikle son yıllarda önemli azalan eğime sahip yeraltı su seviyelerinin doğrudan kuraklık indeksi hesabında kullanılması yerine trend bileşenin çıkarılarak kullanılmasının gerekliliği ortaya konulmuştur. Bu hesaplarda literatürde ilk kez önerilen Hidrolojik Göreceli Güç İndeksi yöntemi kullanılmıştır. Üç indeks ile yapılan karşılaştırmalı analizde yağış, akım ve yeraltı suyu kuraklıklarının aynı seyirde izlediği bir başka deyişle kurak ve kurak olmayan dönemlerin birbirini uyumlu bir şekilde takip ettiği görülmüştür. Bununla birlikte çalışma sonucunda yağışa bağlı kuraklıkta bariz bir eğilime rastlanmazken akıma ve yeraltı suyuna bağlı kuraklıkta artma olduğu; akım ve yeraltı suyu kuraklığının yağışa göre daha uzun sürdüğü gibi sonuçlara varılmıştır. Ayrıca akımdaki ve yeraltı suyundaki çok şiddetli kuraklık sınıfı oranının yağıştakine göre bariz bir şekilde daha fazla olduğu, orta ve şiddetli kuraklık sınıflarının yağış ile karşılaştırıldığında akım ve yeraltı suyu için istasyon bazında daha çok değiştiği görülmektedir. Bu çıkarım akımda ve yeraltı suyunda görülen kuraklığın yağışa göre daha değişken ve etki bakımından ayrı bir önemle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bölgede kurak dönem içinde kalan kısa süreli ancak şiddetli tekil kuraklıkların başta tarım olmak üzere su ile ilişkili sektörlerde daha etkin ve tehlikeli olabileceğine de işaret etmektedir.