Sualtı kültür varlıklarının in situ koruma yöntemlerinin değerlendirilmesi

Sualtı kültür mirasının in situ koruması, 2001 yılında kabul edilen UNESCO 'Sualtı Kültür Mirasının Korunmasına İlişkin Sözleşme'de planlanan ilk faaliyet olarak kabul edilmiştir. Yerinde koruma Türkiye gibi yoğun sualtı kültürel mirasa sahip ülkelerde; koruma ve onarım uygulamalarının uzun sürmesi, kazı ve konservasyon çalışmalarının yüksek maaliyeti gibi nedenlerle tercih edilmektedir. Kültür varlığı barındıran bir sualtı alanında, in situ korumaya karar verebilmek için öncelikle korunması amaçlanan alanın belgelenmesi gerekmektedir. Geleneksel yöntemlerin yanı sıra modern yöntemlerin de kullanıldığı belgeleme sırasında; kültür varlıklarını çevreleyen deniz suyu ve sedimentin fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri kayıt altına alınmaktadır. Bölgenin jeolojik yapısı, kültür varlıklarının korunma düzeyi ve alanı etkileyen insani risk faktörleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Böylece; alanda uygulanacak en etkili koruma yöntemi belirlenmektedir. Kullanılan yöntemler, farklı çevre koşullarında farklı malzeme türlerinde daha uzun süreli koruma sağlayabilmektedir. Bu çalışmada; sualtı kültür varlıklarının in situ koruması için risk faktörleri, bu risk faktörlerinin kültür varlıkları üzerindeki etkileri, bugüne kadar yürütülen uluslararası projeler ile örneklendirilerek irdelenmiştir. Koruma projeleri; uygulama teknikleri ve güncel veriler, alan yazının betimsel tarama yöntemi kullanılarak incelenmiştir. İncelemeler yapılırken; tuzlu suda bulunan kültür varlıkları üzerinde çalışmalar yürütülmüş, tatlı su ve acı suda bulunan kültür varlıkları tez kapsamına dahil edilmemiştir. Barajlar gibi insan etkisiyle sualtında kalan kültür varlıkları değil, doğal nedenlerle sualtında kalmış kültür varlıkları incelenmiştir.