Subhizade Feyzi'nin Hamse'sinde mahallileşme akımı üzerine bir inceleme

13. yüzyıl ile 19. yüzyıl arasındaki dönemi kapsayan Eski Türk Edebiyatında, klâsik mazmȗn ve imaj sisteminin yanında birtakım içerik ve üslȗp yenilenmeleri görülmektedir. Akım, hareket, tarz diye farklı adlarla ifade edilen bu değişimlerin oluşumunda 17. ve 18. yüzyıllarda Osmanlı Devleti'nde meydana gelen tarihȋ ve toplumsal çözülmenin de etkisi vardır. Söz konusu değişimlerden en dikkat çekeni; daha önceki dönemlerde de görülmekle birlikte özellikle 17. yüzyıldan sonra çok daha belirgin bir şekilde müşâhede edilen "mahallîleşme" olmuştur. İçerik açısından toplumsal ve yerli konuların daha fazla ele alınması şeklinde tanımlanabilecek mahallîleşme, bir ihtiyaçtan doğmuş ve kendi içinde tekrara düşen eski edebiyatımıza yeni bir soluk getirmiştir. Yaşanan bu yenilenme süreci; eskiyi tamamen ortadan kaldırmadan, onun etki dairesinden uzaklaşmadan yaratılan değişimdir. Bunun sosyal bilimler sahasındaki adı, "yeniden üretim"dir. Bu tez çalışmasında, öncelikle mahallȋleşmenin Divan şiirindeki gelişimiyle ve tarihȋ seyriyle birebir bağlantılı olduğu düşünülen 18. yüzyıl Osmanlı Devleti tarihi hakkında bilgi verilmiştir. Tez konumuz özelinde mahallȋleşmenin izlerini tespit edebilmek amacıyla bu yöntem bir zorunluluk olarak görülmektedir. Bu bölümün ardından mahallȋleşme, eski edebiyatımızda kuramsal ve tarihsel boyutuyla ele alınmıştır. Tez çalışmamızda konuya hazırlık mahiyetindeki bu bölümlerden sonra, 18. yüzyıl şairi Subhizâde Feyzȋ'nin 1 divan ve 4 mesneviden oluşan Hamse'si, mahallȋleşme akımı açısından ele alınmıştır. Hamse'nin ihtiva ettiği Divan ve mesneviler (Heft Seyyâre, Mir'ât-ı Sȗretnümâ, Safânâme ve Aşknâme) ayrı başlıklar altında incelenmiş ve tespit edilen mahallȋ unsurlar örneklendirilmiştir. Yapılan inceleme, mahallȋleşmenin içerik boyutuyla sınırlandırılmıştır. Açar Sözcükler: 18. yüzyıl Osmanlı Devleti tarihi, 18. yüzyıl Osmanlı sahası Türk Edebiyatı, Subhizâde Feyzî, mahallîleşme (yerlileşme), mesnevi, realizm, İstanbul, mȗsikî.