Sufilerin gayr-i müslimlere bakışı

Farklı inanç mensuplarının aynı ortamlarda bulundukları ve ilişkilerin son derece yoğunlaştığı çağımızda, dinlerin birbirlerini algılama şekilleri ve ötekinin konumu gibi hususların açıklığa kavuşturulmasının lüzumlu olduğu kuşkusuzdur. İslâm dininin diğer dinlere bakışı ile ilgili özellikle İslâm Hukuku alanında çok sayıda araştırma bulabilirken, sûfîlerin diğer din mensuplarına bakışı ile ilgili aynı imkânlara sahip olduğumuz söylenemez. Ayrıca kapsamlı bir akademik çalışmanın bulunmadığı bu sahada, bu araştırma tasavvufun gayrimüslimlere bakış açısını ortaya çıkarmaya katkı sağlaması bakımından önem taşımaktadır. Araştırmamız esnasında Müslümanların gayrimüslimlerle yakından ilişki kurma girişimlerinin İbn Arabî, Yunus Emre ve Mevlânâ Celâleddin Rumî gibi gönül erenlerinin attığı zengin temellere dayandığı görülmüştür. Bu nedenle bu çalışmada, İslâm tasavvufunun Anadolulu denilebilecek üç büyük mutasavvıfının düşünceleri merkeze alınarak, sûfîlerin gayrimüslimlere bakışı konusunda genel bir kanaate varılmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde öncelikle İslâm dininin iki temel kaynağı olan Kur'ân ve Sünnette gayrimüslimlerin durumu, İslâm hukukunda gayrimüslimlerin statüleri ve reddiye/polemik geleneği çerçevesinde gayrimüslimlerle ilişkiler, sûfîlerin durduğu zemini belirlemek açısından anahatlarıyla tespit edilmeye gayret edilmiştir. İkinci bölümde ise sûfîlerin diğer din mensuplarına yaklaşım tarzları ve altında yatan sebepler, ilkesel olarak incelenmiş; bu çerçevede sûfîlerin varlık anlayışı, din algısı ve insana bakışı bağlamında sûfîlerin gayrimüslimlere yaklaşımı temellendirilmeye çalışılmıştır. Ötekileştirme çabalarının egemen olduğu çağımızda çeşitli inançların sorunsuz bir şekilde bir arada yaşayabilmeleri, İbn Arabî, Mevlânâ ve Yunus Emre gibi sûfî şahsiyetlerin barış ve huzurun sağlanmasına katkı sağlayacak kültür ve düşünce kodlarının egemen olmasına bağlıdır. Bu kodlar, onların Tanrı ve insan algısında, tene değil de gönüle ve öze, zâhire değil de bâtına kıymet vermelerinde aranmalıdır. Anahtar Kelimeler: Sûfî, Gayrimüslim, Hoşgörü, İbn Arabî, Mevlânâ, Yunus Emre.