Süheyl ü Nevbahâr ile Vâmık u Azrâ mesnevilerinde kahramanınyolculuğu ve dönüşümü

Bu çalışma Hoca Mesud'un "Süheyl ü Nevbahâr" (14. yüzyıl) ve Lâmi'î Çelebi'nin "Vâmık u Azrâ" (16. yüzyıl) mesnevileri üzerinde Joseph Campbell'ın "Kahramanın Sonsuz Yolculuğu" eserindeki "monomit" kuramının karşılaştırmalı incelemesini içermektedir. Joseph Campbell, "Kahramanın Sonsuz Yolculuğu" (1949) kitabında, Carl Gustav Jung'un tespit ettiği arketipsel imgelere dayanarak anlatılarda tekrar eden kalıplar belirlemiştir. Campbell'a göre anlatılarda kahramanların maceraları belirli basamaklar üzerinden ilerlemektedir ve bu basamaklar mitolojik köklerden ve psikolojiden gelmektedir. Campbell, çalışmaları sonucunda farklı metinlerde kendini yineleyen, döngüsel kahramanlık motiflerini belirlemiş ve yaptığı mitoloji, psikoloji araştırmaları sonucunda "monomit" kuramını ortaya koymuştur. Tezde Campbell'ın "monomit" kuramı merkeze alınmış ve kahramanların geçirdiği aşamalar "monomit" kuramına göre tespit edilmiştir. Bununla birlikte anne, gölge, persona, yaşlı bilge, anima-animus, kendilik, hilebaz arketiplerinin sembolik karşılıkları belirlenmiş ve mitolojik bağlantılar eşliğinde kahramanların yolculuğu incelenmiştir. İncelemeler, iki mesnevideki kadın kahramanlar ve erkek kahramanlar arasında karşılaştırmalı olarak yapılmıştır. İncelemeler sonucunda mesnevilerdeki olay örgüsünün Campbell'ın "monomit"ine büyük ölçüde uygunluğu tespit edilmiştir. İki mesnevinin karşılaştırıldığı bu çalışma, eserler arasındaki monomit ve arketip benzerlikleri ile farklılıklarının ortaya çıkarılmasını ve mesnevilerdeki mitolojik yansımaların belirlenmesini sağlamıştır. İncelenen eserlerde mitolojik, psikolojik ve edebî ögeler iç içedir. Dolayısıyla bu eserler arketipçi eleştiri yöntemi ile incelenirken üç alanın verileri değerlendirilmiştir. Klasik edebiyat eserleri üzerine bu tür çalışmalar oldukça yenidir. Yaptığımız bu çalışmanın yöntem ve bakış açısı yönünden alan yazınına katkı sağlaması umulmaktadır.