Süleymân b. Necâh'ın hayatı ve Muhtasaru't-tebyîn li hicâi't-tenzîl isimli eserinin kıraat ilmi açısından tahlili

Bu çalışma Endülüslü âlim Süleymân b. Necâh ve onun Muhtasaru't-tebyîn li hicâi't-tenzîl isimli eserini kıraat ilmi açısından konu edinmektedir. Hz. Osman döneminde çoğaltılıp mushaflar halinde farklı şehirlere gönderilen Kur'an nüshaları Mesâhifi Osmâniyye olarak adlandırılmıştır. Osman mushaflarının imlâ yapısı yeni yazılacak mushaflar için kaynak kabul edildiğinden ilerleyen dönemlerde bu mushafların imlâ yapısını konu edinen eserler kaleme alınmıştır. Ayrıca kıraatlerin sıhhat şartlarından birisi olarak Mesâhifi Osmâniyye'nin imlâsına uygunluk şartı aranması ve kıraat ilmi altında resmu'l-mushaf isimli yeni bir ilmî disiplinin oluşması Osman mushaflarının imlâsının önemini göstermektedir. İlk dönemlerden itibaren konu ile ilgili doğuda ve batıda pek çok eser kaleme alınmış ancak bu eserlerin hepsi günümüze ulaşmamıştır. Günümüze ulaşan eserler ise sınırlı sayıda olduğundan bu eserlerin geniş ve kapsamlı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda çalışmamıza konu olan Muhtasaru't-tebyîn isimli eser hem hacimli olması hem de müellifinin Ebû Amr ed-Dânî'nin talebesi olması nedeniyle ayrıca bir öneme sahiptir. Nitekim Dânî, kıraat tarihinde önemli bir yer tutmuş ve resmu'l-mushafa dair elimize ulaşan ilk kaynaklar arasında gösterilen el-Mukni' adlı eserini kaleme almıştır. Bu nedenle çalışmamızın ilk bölümünde müellifin Endülüs kökenli olmasından dolayı yaşadığı dönemle ilgili siyasi ve toplumsal yaşama dair bilgileri bir başlıkla resmetmeye çalıştık. Çalışmanın gayesi Muhtasaru't-tebyîn isimli eseri bir yandan Kur'an ilimleri cihetinde incelemek bir yandan da resmu'l-mushafa dair ayırt edici yönlerini açığa çıkartmaktır. Öte yandan el-Mukni' isimli eserle olan benzerliklerini ve farklılaştıkları hususları ortaya koymaktır.