Süleymaniye Kütüphanesi'nden seçilmiş tezhip örneklerinde "Bulut" ve "iplik" motiflerinin ayırma/pafta işlevinin incelenmesi

Türk tezyînâtındaki desen tasarımında farklı üslup ve motifler ana unsur işlevindeyken bunların kombinasyon oluştururken tercih edilen ögeler ise yardımcı unsur kabul edilir. Bu bağlamdan hareketle bulut, rûmî, yaprak gibi asli motif iplik ise cedvel kuzu gibi yardımcı unsurdur. Gerek ana gerekse yardımcı unsurlar Tezyini sanatların desen tasarımlarında serbest, dolantı halde yer alabiliyorken aynı zamanda pafta (ayırma/tarh) özelliği de gösterebilmektedir. Motif ve desenlerin bu özelliğini husus hakkında özel çalışma yapılması gerekecek kadar önemlidir. Bulut motifi ile ipliğin pafta oluşturma özelliğini müstakil olarak inceleyen, kritik eden çalışmalar, klasik tezhip tasarımlarının temel ilkelerinin tam olarak kavranması bakımından çok önemlidir. Bu çalışmadaki amacımız, Süleymaniye Kütüphanesi'nden seçilen yazmalarda bulunan tezhiplerdeki bulut ile ipliği, desen içindeki pafta özelliği bakımından yapılmış nadide örnekler üzerinde kendi içinde detaylı bir araştırma yapabilmektir. Üç bölümden oluşan bu çalışmada, öncelikle konumuzun ana faktörü olan Ayırma (Pafta /Tarh)ın etimolojisi işlevi ve çeşitleri kapsamlı olarak ele alınmıştır. Türk tezhip desen tasarımında özellikle rûmî, iplik ve bulut motifi pafta özelliğiyle oldukça yaygın kullanım alanı bulmuş olan paftalar desen içerisinde renk, motif ,teknik gibi unsurlarla müzehhep alanlara kazandırdığı estetik değerler üzerinde durulmuştur. Bu çalışmamızda sadece iplik ve bulut motifinin pafta özelliği incelenmiştir. İplik ve bulut un ayırma (pafta /tarh) işlevleri, müzehhep (tezhipli) yazma eserler bakımından son derece zengin olan Süleymaniye Kütüphanesi'nden seçilmiş yazmalardaki tezhip örnekleri analiz edilmeye çalışılmış; örnek çizimlerle açıklanmıştır. İplik ve bulut motiflerinden esinlenilerek hazırlanan özgün uygulamalara ise üçüncü bölümde yer verilmiştir.