Tanzimat Döneminde Osmanlı-Fransa ilişkileri (Askerî, ekonomik ve kültürel) 1839–1876

Bu araştırmada Tanzimat Devri (1839–1876) boyunca, Fransa ve Osmanlı devleti arasındaki kültürel, iktisadi ve askeri münasebetler ele alınmıştır. Araştırma konusu belirlenirken Osmanlı devletinin dış ve iç siyasi münasebetleri kapsamında Fransa'nın Osmanlı devletindeki tesiri incelenmiştir. Bu anlamda Tanzimat Devri'nde meydana gelen gelişmelerin Fransa ve Osmanlı devleti arasındaki kültürel, iktisadi ve askeri münasebetlerine nasıl tesir ettiği bu tezin hedefini teşkil etmektedir. Araştırmanın varsayımı anlamında, Fransa'nın Osmanlı devletinin bütün siyasi faaliyetlerinde bu devirde etkili olduğu kabul edilmiştir. Literatürde Osmanlı devletinin Tanzimat devrinde Fransa ile olan kültürel, iktisadi ve askeri münasebetleri müstakil ve çok ayrıntılı bir şekilde inceleyen bir araştırmayla karşılaşılmamıştır. Bu açıdan bu araştırmanın literatüre katkı sağlayacağı öngörülmektedir. Araştırmanın neticeleri anlamında çıkarılan bulgular önem arz etmektedir. Bu anlamda Fransa, Tanzimat devrinde Osmanlının kültürel yaşamında önemli bir etki gücüne sahiptir. Bu tesirde en büyük etkenin Fransızca olduğu görülmektedir. Öte yandan Fransa'nın Avrupa politik yaşamındaki etkin kuvveti de Fransa kültürünün onaylanmasını daha kolay hale getirmiştir. Bu sebeple Osmanlı batılılaşmasında Fransız etkisi daha yoğun olmuştur. Nitekim bu devirde Osmanlı idari sisteminde Fransa etkisi, Fransa'ya daha yakın duran ve Fransa'nın desteğine gereksinim duyan idareciler vasıtasıyla olurken, hukuki ve idari yapıda Fransa örneğine uygun değişimler yapma isteği artmıştır. Bu dönemde Osmanlı devletinin Fransa'yla olan ticareti beş kat artmıştır. Bununla beraber mali ve ticarî sahalarda Fransa'ya verilen ayrıcalıklar, sonrasında değişik ticarî sözleşmelerle diğer Avrupa devletlerine de verilmiştir. Osmanlı yenileşmesi özellikle askeri ve siyasi sahada, Fransa tesiriyle başlamıştır. Ancak Osmanlı devletinin içinde bulunduğu şartlar çerçevesinde bahse konu ettiğimiz bu devirden önce ve sonra ise Osmanlıda bulunan Almanya nüfuzu yükselmiştir. Siyasi, askeri ve iktisadi yönlerden bakıldığında Tanzimat devri, devletlerarası rekabet ve devletin kendi iç sorunlarıyla başetme çabasında Fransa'nın desteği bir argümandır. Siyasi iktisadi ve askeri ilişkilere bağlı olarak bir süre Fransa, İngiltere ve bir süre de Almanya ön plana geçmiştir. Fransa'nın bu dönemde Osmanlı devleti üzerinde etkinliğinin artmasında şüphesiz İhtilalin temel özelliklerinin zemininde kadim Fransa dostluğu bulunmaktadır.