Negotiation through a "Tanzimat" Institution: The case of Bosnian general council in the late Ottoman Empire

Bu çalışma, 1867'de ilan edilen Vilayet Nizamnamesinin sonucu olarak ortaya çıkan Bosna Meclis-i Umumisini konu almaktadır. Bunun sonucu olarak tezin ana odak noktası hem meclis üyeleri ve hem de meclis üyelerinin yerel ve merkezi hükümet organlarıyla kurmuş olduğu ilişkilerdir. Bosna Vilayet Meclisi toplantılarında meclis üyeleri tarafından talep edilen sosyoekonomik, eğitim, güvenlik, ve altyapısal yatırımlar ve bunları elde etmek adına yerel ve merkezi devlet otoriteleriyle girilen pazarlıklar mercek altına alınmaktadır. Pazarlık süreçlerine bakışı sadece Bosna Meclis-i Umumisi ile kısıtlı tutmayarak, bu çalışmada ayrıca farklı bölgelerin ve tarihsel süreçlerin Meclis-i Umumilerin işleyişi üzerindeki rolünü ortaya çıkarmak üzere Girit, Sivas ve Trabzon Meclis-i Umumileri de Bosna Meclis-i Umumisiyle detaylıca karşılaştırılmaktadır. Vilayet Umum Meclisleri üzerine var olan literatür oldukça dardır. Bunun en önemli sebeplerinden biri, bu meclislerin herhangi bir yasama veya yürütme yetkisine sahip olmamasıdır. Ancak, Bosna Meclis-i Umumisi örneğinden görülebileceği üzere bu meclisler sanıldığı kadar işlevsiz yerel organlar değildir. Bilakis, meclis üyeleri ile yerel ve merkezi hükümet organları arasında dönen pazarlıklar, üyelerin devlet otoritelerini ikna etmek için başvurduğu bölge-spesifik kozlar ve merkezin Bosna Meclis-i Umumisinde tartışılan konulara gösterdiği ilgi bu organların farz edilenin aksine Tanzimat sonrası yerel idari şekillenmede önemli bir yerleri olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle meclis temsilcilerinin devlet otoritelerini ikna etmek amacıyla başvurmuş olduğu kozlar ve bölgesel ayrıcalıklar, bu çalışmada karşılaştırılan farklı eyaletlerdeki Meclis-i Umumilerin işleyiş ve pazarlık süreçleri üzerinden açıkça ortaya çıkmaktadır. Özellikle Osmanlı İmparatorluğunun 19.yy'da içinde olduğu mali bunalım ve Tanzimat'tan sonra devletin artan sosyal sorumluluk rollerini göz önüne aldığımızda, bu çalışma Vilayet Meclis-i Umumilerinin altyapı yatırımlarında rolleri giderek azalan vakıflara ve yerel ayanlara alternatif oluşturduğunu da sorgulamaktadır. Bu amaçla Bosna Meclis-i Umumisinde talep edilen iki proje altına alınarak, bunların hayata geçirilmesinde insanlardan toplanan 'bağışların' detaylıca analizi yapılmaktadır. Merkezi hükümetin kontrolü altında gerçekleşen bu süreç, merkezi hükümetin yerel kalkınmadaki rolünü artırmış ve devleti Bosna'nın yerel kalkınmasının önemli aktörlerinden biri haline getirmiştir. En nihayetinde, bu çalışma, Vilayet Meclis-i Umumilerinin sanıldığı gibi etkisiz ve pasif organlar olduğu argümanına karşı çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: Bosna, Tanzimat, Vilayet Meclis-i Umumileri, Osmanlı merkezi hükümeti, altyapısal yatırım, pazarlık.