Tasavvuf, felsefe ve kelâm arasında Gazzâlî: İhyâu Ulûmi'd-dîn'in "Tevhid ve Tevekkül Kitabı" üzerine bir inceleme

Bu tez Gazzâlî'nin (ö. 505/1111) şaheseri olarak kabul edilen İhyâu ulûmi'd-dîn'in belki de en önemli ve tartışmalı bölümlerinden biri olan "Tevhid ve Tevekkül Kitabı"na odaklanmaktadır. Gazzâlî'nin bilhassa kelâm, felsefe ve tasavvuf ile olan yakın ilişkisinin derin izlerini taşıyan bu bölüm, tezde, tevhidin mahiyeti, bir-çok arasındaki ilişki ve zorunluluk-hürriyet arasında insan iradesi başlıkları altında incelenmekte, ayrıca Gazzâlî'nin bu bölüm etrafında gelişen tartışmalara cevap olarak kaleme aldığı el-İmlâ fî işkâlâti'l-İhyâ'da sunduğu çerçeve irdelenmektedir. Böylece Gazzâlî'nin "Tevhid ve Tevekkül Kitabı"nda tasavvuf, Meşşâî felsefe ve Eş'arî kelâm geleneği ile nasıl bir irtibata sahip olduğunun izleri sürülmekte, onun, mükâşefe ilminin merkezine yerleştirdiği "tevhid"e bakışı belirginleştirilmektedir.