Teknolojik ürün yeniliklerinin benimsenmesinde rol oynayan faktörler: Akıllı robot süpürgeler üzerine bir araştırma

Bu araştırmanın amacı tüketicilerin akıllı robot süpürge tercihlerini ve robot süpürgeleri benimseme eğilimlerini belirlemektir. Çalışmada nicel araştırma yönteminden yararlanılarak kurgulanmıştır. Çalışmada tanımlayıcı araştırma modelinden faydalanılmıştır. Araştırmanın evreni 18 yaş üzeri akıllı robot süpürge sahibi tüketicilerden oluşmaktadır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 287 katılımcıdan çevrimiçi anket yoluyla veri toplanmıştır. Verilerin analizinde açıklayıcı faktör analizi, Cronbach Alpha katsayısı hesaplaması, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Katılımcıların akıllı robot süpürge tercihleri incelendiğinde yarısının 1 ila 3 yıldır robot süpürge sahibi olduğu görülmektedir. Katılımcılar evlerini daha az yorularak temizlemek için bu ürünü tercih etmektedir. Xiaomi ve Roborock en çok tercih edilen markalardır. Marka seçiminde tanıdıkların tavsiyesi ve marka bilinirliği etkilidir. Katılımcıların yarısından fazlası ürünü haftada birkaç kez kullanmaktadır. Katılımcıların yarısından fazlası robot süpürgelerine bir isim vermektedir. "Katia" en çok tercih edilen isimdir. Açıklayıcı faktör analizi sonuçları akıllı robot süpürgelerin benimsenmesinde rol oynayan yapıların (yenilik özellikleri, ürün nitelikleri, algılanan mahremiyet, algılanan risk, güven ve müşteri memnuniyeti) geçerli olduğunu göstermektedir. Analiz sonuçlarına göre yenilik özellikleri yapısı algılanan yarar, uyumluluk, kullanım kolaylığı, görünürlük, sosyal çevre ile paylaşma ve deneme fırsatı olmak üzere altı faktörlü bir yapı sergilemektedir. Ürün nitelikleri yapısı, bağımsız hareket etme ve ürün fonksiyonları olmak üzere iki faktörlü bir yapıya sahiptir. Algılanan mahremiyet, algılanan risk, güven ve müşteri memnuniyeti yapıları ise tek faktörlü yapılardır. Katılımcıların benimseme eğilimlerine ilişkin eğilimler incelendiğinde algılanan yararın ve kullanım kolaylığının katılımcıların en beğendikleri yenilik özellikleri olduğu görülmektedir. Ürünün performansını deneme özelliği ise diğer özelliklere göre katılımcıların daha kararsız oldukları bir özelliktir. Akıllı robot süpürgeler ürün nitelikleri açısından değerlendirildiğinde katılımcıların ürünün sahip olduğu silme ve süpürme fonksiyonlarını yüksek düzeyde başarılı buldukları görülmektedir. Ürünün bağımsız hareket etme niteliği ise orta düzeyde başarılı algılanmaktadır. Katılımcıların akıllı robot süpürgelerin performansıyla ilgili risk algıları yüksek düzeydedir. Akıllı robot süpürgelerin mahremiyet konusunda neden olacağı durumlarla ilgili düşük risk algısına sahiptirler. Katılımcılar akıllı robot süpürgelere yüksek düzeyde güven duymaktadırlar ve performansından memnundurlar. Araştırma bulguları katılımcıların robot süpürgelerin yenilik özelliklerine ilişkin eğilimlerinin cinsiyet, medeni durum, yaş, gelir açısından farklılaştığını göstermektedir. Katılımcıların ürün niteliklerine ilişkin eğilimleri de yaş, gelir ve eğitim özellikleri bakımından farklılaşmaktadır. Katılımcıların ürünün kullanım kolaylığı ile ilgili eğilimlerinin kullanım sıklığına göre farklılaştığı görülmektedir.