Tip-2 diyabetli bireylerin kronotipinin, beslenme durumu, fiziksel aktivite ve kan glukozu ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Bu çalışmada Tip-2 diyabetli bireylerin belirlenen kronotiplerinin beslenme durumu, fiziksel aktivite ve kan glukozu seviyeleri ile ilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, Şubat 2022- Mayıs 2022 tarihleri arasında Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran yaşları 19-64 yıl arasında olan 75 Tip 2 diyabetli hasta ile yürütülmüştür. Hastaların 34'ü (%45) erkek, 45'i (%55) kadındır ve yaş ortalamaları 55.6±8.13 yıl olarak belirlenmiştir. Hastalara beş bölümden oluşan bir anket formu uygulanmıştır. Anket formunda sosyo-demogtafik bilgiler, antropometrik veriler, Sabahçıl-Akşamcıl Anketi, üç günlük besin tüketim kayıt formu, Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi-Kısa Form ve hasta bilgi sisteminden elde edilen bazı kan biyokimyasal parametrelerinin kaydedildiği tablo yer almaktadır. Kronotip puanları sınıflandırıldığında hastaların %62.7'si ara sınıf, %6.7'si akşamcıl sınıf, %30.7'si sabahçıl sınıfta yer aldığı görülmüştür. Hastaların sosyo-demografik özellerine (cinsiyet, yaş grubu, medeni durum, eğitim durumu, gelir durumu ve çalışma durumu) göre aldıkları kronotip puanları arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır (p>0.05). Antropometrik özellikler ile Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ilişkili bulunmamıştır (p>0.05). Erkek cinsiyette Sabahaçıl-Akşamcıl anketi puanı, MET-dakika/hafta, HbA1c (p>0.05) ve açlık kan glukozu (p<0.05) değerleri kadın cinsiyete göre daha yüksek bulunmuştur. BKİ sınıflandırılmasına göre hafif şişman bireylerin kronotip skorları diğerlerine göre daha yüksektir (p>0.05) Hastaların Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ile posa ve posa türleri (g), ve folat (mcg) alımları arasında pozitif; protein (TE%) alımları arasında ise negatif ilişkiler tespit edilmiştir (p<0.05). Kadın hastaların Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ile sükroz alımları arasında pozitif; protein (TE%) alımı arasında negatif ilişki saptanmıştır (p<0.05). Bulunulan kronotip sınıfına göre alınan enerji ve makro besin ögesi miktarları ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır (p>0.05). Sabahçıl gruptaki bireylerin folat (mcg) alımı diğerlerine göre daha yüksek bulunurken (p<0.05), diğer mikro besin ögesi alımları açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir (p>0.05). Uluslarası Fiziksel Aktivite Anketi- Kısa Form aracılığı ile hesaplanan MET-dakika/hafta değerine göre hastaların %45'i inaktif, %44'ü minimal aktif ve %11'i çok aktif sınıfında yer almaktadır. MET-dakika/hafta değeri ile Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanı arasındaki ilişki anlamsız bulunmuştur (p>0.05). Akşamcıl tipteki bireylerin hesaplanan MET-dakika/hafta değerleri diğerlerine göre daha düşük bulunmuştur (p>0.05). Çalışmadaki Tip 2 diyabet hastalarının açlık kan glukozu ortalaması 139,45±55.48 mg/dL, HbA1c (%) ortalaması ise %7.12±1.78 olarak saptanmıştır. Sabahçıl-Akşamcıl Anketi puanları ile HbA1c (%) ve açlık kan glukozu değerleri arasında anlamlı ilişkiler bulunamamıştır (p>0.05). Akşamcıl gruptaki bireylerin açlık kan glukozu ve HbA1c ortalamaları daha yüksek bulunmuştur (p>0.05). Sonuç olarak kronotip puanının protein, posa ve folat alımları ile bir ilişkisi bulunmaktadır. Akşamcıl gruptaki hastalarda kronotip puanı ortalaması daha yüksek bulunmuştur. Tip-2 diyabetli hastaların Sabahçıl- Akşamcıl anketi aracılığı ile kronotipleri belirlenerek, akşamcıl ise buna yönelik bilgiler verilmelidir. Akşamcıl olduğu tespit edilen hastalarda enerji alımının gündüze kaydırılması, fiziksel aktivite için doğru zamanın tespit edilmesi ve eğitim-çalışma saatlerinin düzenlenmesi gibi bileşenler tedavi protokolüne eklenebilir.