Tokat'ta ticari yaşam ve XVIII.-XIX. yüzyıllarda ticari mekânların iktisadi yansımaları

Tokat ticari yolların kavşak noktasında bulunmaktadır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde ticari önemi gereği Tokat önemli stratejik noktalardan biri haline gelmiştir. Anadolu'nun önemli şehirlerinden biri olan Tokat XVIII. ve XIX. yüzyıllarda gösterdiği sosyo ekonomik gelişim ile dikkat çekmektedir. Tokat gelişen ekonomik alt yapısında birçok ticari sektörü barındırmaktadır. Bakırcılık, dericilik, ipekli dokuma, baskı ve yazmacılık bu sektörlerin başını çekmektedir. Bu sektörlerin Tokat özelinde dikkati çekmesinin nedeni ticaret yollarının şehre kazandırdığı ekonomik getirilerdir. Çalışmada amaç Tokat'ın ticaret yollarının sosyo-ekonomik etkileri altında nasıl geliştiğini inceleyip, ticaret yolarının imar faaliyetlerine etkileri sonucunda gelişen kervansaray, han ve bedesten gibi ticari yapıların ekonomik katkılarını incelemektir. Çalışmada ikincil kaynak olan kitap, kitap bölümü, makale, dergi, tez ve benzeri kaynaklar incelenmiştir. Çalışmada elde edilen verilere göre Anadolu'nun ekonomi alt yapısının gelişmesinde ipek yolu, kral yolu, baharat yolu gibi ticaret yollarının etkisi büyük olmuştur. Tokat'ın sosyo-ekonomik alt yapısının gelişmesinde yine ticaret yollarının Tokat ve çevresinden geçmesi etkili olmuştur. Ticaret yolları üzerinden geçtiği şehirlerin imar faaliyetlerini etkilediği için Tokat ve çevresinde birçok kervansaray, han ve bedesten görmek mümkündür. İncelenen kaynaklar ışığında Tokat çevresine inşa edilen kervansarayların doğrudan ekonomik etkilerine dair rakamsal bir veriye rastlanmamakla birlikte, ticaret kervanlarının bu kervansaraylara uğrayarak şehirlere geçtiği ve buradaki han, bedesten gibi çarşıların inşasında etkili olduğu söylenebilmektedir. Tokat şehir içi hanları ile ilgili ekonomik verilere Şer'iyye sicillerinden ulaşılmaktadır. Elde edilen veriler ışığında Tokat hanlarının doğrudan ve dolaylı yollardan şehir ekonomisine katkılarının büyük olduğu yönündedir. Hanlardan alınan menzil imdadiyesi vergilerine bakıldığında şehrin diğer esnaf gruplarından alınan vergilerinin üçte biri oranına kadar ulaştığı görülmektedir. Hanlar sağladığı istihdam alanı ile şehir ekonomisine doğrudan etki etmektedir. Hanlarda konaklayan tacirler ile de dolaylı yoldan şehir ekonomisine katkı sağlamaktadır.