Toksik liderlik, örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliği: Doğrudan ve dolaylı ilişkiler

Örgütlerin verimlilik ve çalışan memnuniyeti gibi temel hedefleri, toksik liderlik, örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliği gibi sorunlar nedeniyle risk altına girebilmektedir. Bu sorunlar, çalışanların örgüte ilgisiz kalmasına, fikirlerini ifade etmemesine ve motivasyon kaybına yol açarak örgütsel performansı olumsuz etkiler. Özellikle toksik liderlik, çalışanların motivasyonunu ve örgüte olan bağlılıklarını ciddi biçimde zayıflatırken onların işlerine karşı ilgilerini kaybetmelerine ve endişelerini dile getirmekten çekinmelerine neden olmaktadır. Örgütsel umursamazlık, örgüt içi meselelere ilgisizlik, çalışan sessizliği ise fikir ve kaygıları paylaşmaktan kaçınma davranışıyla ilişkilidir. Örgütlerde verimliliği ve çalışan memnuniyetini ciddi biçimde etkileme potansiyeline sahip olan bu üç kavramın birlikte ele alındığı çalışmaların yazında sınırlı olduğu görülmektedir. Özellikle örgütsel umursamazlık konusuna ilişkin ulusal yazında yeterli sayıda araştırma bulunmaması dikkat çekicidir. Bu çerçevede, araştırmanın amacı toksik liderlik, örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliği ilişkisini incelemek ve örgütsel umursamazlığın bu ilişkideki aracılık rolünü ortaya koymaktır. Araştırma, Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir devlet üniversitesinin idari personeli üzerinde gerçekleştirilmiş; Nisan 2024'te Google Formlar aracılığıyla toplanan veriler sonucunda 351 katılımcıya ulaşılmıştır. Nicel araştırma yöntemi ve ilişkisel tarama modeli ile tasarlanan çalışmada, veriler IBM SPSS Amos, IBM SPSS ve Process Macro yazılımları kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde hem doğrudan hem de dolaylı ilişkilere odaklanılmıştır. Bulgulara göre, toksik liderlik örgütsel umursamazlığın açıklanmasına aynı yönde katkıda bulunduğu, ayrıca örgütsel umursamazlığın da çalışan sessizliğin açıklanmasında aynı yönde katkı sağladığı görülmüştür. Son olarak, toksik liderlik ile çalışan sessizliği arasındaki ilişkide örgütsel umursamazlığın aracılık rolü oynadığı belirlenmiştir. Bunlara ek olarak, araştırma kapsamında kullanılan çalışan sessizliği ölçeğinin Türkçe'ye uyarlanması, çalışmanın önemli metodolojik çıktıları arasında yer almaktadır. Elde edilen sonuçlar, işyerlerinde toksik liderlik uygulamalarının azaltılmasının örgütsel umursamazlık ve çalışan sessizliği durumlarını hafifletebileceğini göstermektedir. Çalışma, hem iş dünyasındaki uygulayıcılara hem de ileriki araştırmalara rehberlik edebilecek çeşitli öneriler sunmaktadır.