Toprak işleme yöntemleri ve bitki sıklıklarının ana ve ikinci ürün olarak yetiştirilen soya [Glycine max (L.) Merrill]'nın büyüme – gelişme ve tohum verimi üzerine etkileri

Bu çalışma, toprak işleme yöntemleri ve bitki sıklıklarının ana ve ikinci ürün olarak yetiştirilen soya [Glycine max (L.) Merrill]'nın büyüme – gelişme ve tohum verimi üzerine etkilerini karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır. Deneme, Diyarbakır ilinde 2013 ve 2014 yıllarında, Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü araştırma alanında tesadüf bloklarında bölünen-bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerürlü olarak yürütülmüştür. İki farklı ekim zamanı (normal ve geç) ana parsel, üç toprak işleme yöntemi (toprak işlemesiz, azaltılmış toprak işleme ve geleneksel toprak işleme) alt parsel, üç ekim sıklığı (35, 55 ve 70 cm sıra arası) alt-alt parsel olarak uygulanmıştır. Denemede tohumluk materyal olarak Nova (III. OG) soya çeşidi kullanılmıştır. Araştırmanın iki yıllık ortalama sonuçlarına göre, toprak işleme uygulamaları arasında önemli farklılıklar (P>0.01) bulunmuş ve azaltılmış toprak işleme (2015.4 kg/ha) ile geleneksel toprak işleme (2036.1 kg/ha) yöntemleri, toprak işlemesiz (1881.11 kg/ha) yönteme göre daha yüksek tohum verimi sağlamıştır. Tohum verimi bakımından, erken ekim (1932.0 kg/ha) ile geç ekim (2021.0 kg/ha) arasında istatistiksel olarak önemli bir fark olmadığı belirlenmiştir. Bitki sıklıkları arasında da önemli farklılıklar bulunmamakla birlikte 70x5 cm ekim sıklığında 2023.1 kg/ha verim elde edilirken, 35x5 cm ve 55x5 cm bitki sıklıklarında sırasıyla 1951.2 kg/ha ve 1958.2 kg/ha tohum verimi elde edilmiştir. İncelenen faktörler arasındaki interaksiyonun tohum verimi üzerine etkisinin önemli olduğu belirlenmiş, normal ekim x geleneksel toprak işleme x 70x5 cm bitki sıklığı interaksiyonunda en yüksek tohum verimi (2206.1 kg/ha) elde edilmiştir. Bu araştırma sonucunda; ana ürün koşullarında, azaltılmış ve geleneksel toprak işleme sistemi ve 70x5 ekim mesafesi uygulamalarının soyada büyüme-gelişme ve tohum veriminde bir artış sağladığı sonucuna varılmıştır.