Tıp dilinde çeviri odaklı çok dilli terimce çalışmaları

Bu betimleyici çalışmada, Acil tıp teknisyeni (ATT) olarak adlandırılan personele yönelik Almanca yazılmış bir acil yardım cep kitabının terimleri çevrilirken karşılaşılan bazı sorunlardan yola çıkarak günümüzde Terminoloji çalışmalarının nasıl işlediğiyle ile ilgili bir anlayış, bir bakış açısı kazanmaya ve bulunulan yerde Terminoloji araştırmaları yürütülmesini sağlayacak becerilerin nasıl elde edilebileceği konusunda somut sonuçlar edinilmeye çalışılmıştır. Çalışma iki dilde yapılmış ancak ilk yardımın bu alanındaki terimlerinin Türkçede nasıl karşılanacağı üzerinde durulmuştur. Bazı terimler bağlam, açıklama, kategori açısından ele alınmıştır. Bu çalışmalar yapılırken Uluslararası Norm Enstitüsünün (ISO) 704 Notlu Norm'da Belirlediği İlkeler, çeviri terimceleri standardı, ISO 12616, Kanada Hükümeti'nin bir organı olan TERMIUM incelenerek, işleyişi, çalışma ve terimlerin günlük yaşamdaki kullanımını izlenme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Öncelikle, çevirmenlerin terim karşılama süreçlerine otomatik olarak dahil oldukları noktalarda ortaya çıkan sorunlar ve çevirmenin bu sorunlarla baş ederken kullandığı strateji ve işlemler, ihtiyaç duyduğu disiplinler arası yardımcı araç ve bilgilerin belirlenmesi doğrultusunda çalışmalar yapılmış ve bunların görünür hale getirilmesine çalışılmıştır. Tıp dili ilk yardım alanındaki metinlerin tamamına yakın kısmı yabancı dilde olduğundan, bu terimlerin Türkçe' de karşılanma süreçlerinin daha çok çeviri esnasında gündeme geldiği görülmektedir ve bu süreç tamamen spontan olarak işlemektedir. Çevirmenin bazı terimleri karşılarken oluşmuş birikimden ve paralel metinlerden yararlandığı kesindir. Bu yanıyla çevirmen bağımsız gibi görünse de aslında hareket alanı fazla değildir. Fazla insiyatifin işlevsiz bir çeviri ortaya çıkarma tehlikesi vardır. Zira yeni terimler karşılanırken, kullanılacakları uzmanlık alanında kabul görüp görmeyeceğine, iletişimde sorunlar yaratıp yaratmayacağına ancak çok yönlü, titiz bir çalışma sonucunda sağlıklı karar verilebilir. Çevirmenin yeni terimler konusundaki kararları ise kendi sorumluluğuna ve etik tutumuna bağlıdır. Çevirmen sürecin çok kritik bir noktasındadır. Gerek yeni terim karşılama süreçleri, gerekse de kullanımdaki terimlerin, ulusal ve uluslararası standartlar açısından yerine getirmesi gereken işlevleri hakkıyla yerine getirip getirmediğinin sorgulanıp değişiklerin ve yeni önerilerin gündeme getirilmesi çevirmeni ve TDK'yi aşan bir çalışmadır ve bu çalışmaların yalnızca bu aktörlerin katılımı ve yönlendirmesiyle gerçekleşmesinin birçok açıdan yeterli ve sağlıklı olmayacağı öngörülebilir. Bu sürecin kendi doğal ve nesnel bir yanı vardır. Çevirmenler bulundukları konum açısından bu süreçte daha geliştirici bir rol oynayabilirler. Ancak, içinde konuyla ilgili çok çeşitli aktörlerin bulunduğu, eşgüdümü sağlayacak, ISO standartları ve Termium gibi uluslararası deneyim ve birikimlerden yararlanan bağımsız –bilimsel bir oluşumun bir önce gündeme getirilmesi yerinde olacaktır. Birilerinin bir araya gelip böyle bir oluşumu hayata geçirmesini beklemek yerine, bulunulan noktada örnekler oluşturmak, bu örnekleri paylaşmak, zaman ve olanaklar yettiğince ilgili en geniş kesimleri sürece katmak sonuçları bir adım ileriye götürecektir. Anahtar Kelimeler: Çeviri, Terminoloji, Standartlar, Termium, ISO 12616