Tıp endüstrisine sosyolojik bir bakış: Diyarbakır örneği

Küresel düzeyde etkili olan neoliberal politikalar, sağlık sektörü ve tıp uygulamaları üzerinde de önemli etkiler yaratmaktadır. Bu politikaların etkisiyle, giderek önceki dönemlere kıyasla kamuya bağlı sağlık tesislerinin yerini özel sağlık kuruluşları almaktadır.Yaygınlaşan özel sağlık kuruluşları, geleneksel hekimlik mesleğine yeni bir boyut kazandırmaya başlamıştır.Bu durum, sağlık hizmetlerinin giderek daha fazla endüstriyel bir model içinde sunulmasını beraberinde getirmektedir.Gelişen sağlık ve tıp endüstrisi ile birlikte sağlık danışmanlığı, telemedicine, teletıp ve online tıp uygulamaları başta olmak üzere yeni iş sahaları ortaya çıkmaktadır.Bu çalışma Diyarbakır özelinde neoliberal politikaların pratisyen hekimlerin tıpta uzmanlık tercihlerini ne yönde etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda görev yapmakta olan 161 katılımcı pratisyen hekim ile yürütülen çalışma da hekimlerin uzmanlık tercihini etkileyen sosyodemografik, sosyoekonomik, mesleki etmenler, tıp endüstrisinin gelişimine dair bakış açıları, kamu-özel sağlık kuruluşlarına dair düşünceleri, uzmanlık kariyeri ile ilgili planlamaları, çalışma koşulları ve mesleki özlük hakkındaki bilgiler sosyolojik olarak incelenmiştir Çalışmaya katılan katılımcıların önemli bir çoğunluğu tıp endüstrisinin hekimlik mesleğinin gelişimine, koruyucu ve önleyici halk sağlığı kampanyalarına, erken tanı, tedavi ve tarama programlarına, sağlık sigortasının yaygınlaşmasına, salgın hastalıkların erken fark edilerek önlenmesine olumlu etkilerinin olduğunu vurgulamışlardır. Araştırma sonuçlarına göre, hekimlerin önemli bir bölümü mevcut çalışma koşullarını yeterli bulmamakta ve yeniden tercih hakkı verilse hekimlik mesleğini seçmeyeceklerini belirtmektedir. Buna karşılık, kişisel ilgi ve mesleki motivasyon gibi faktörlerin hâlâ etkili olduğu görülmektedir. Uzmanlık tercihlerinde riskli ve yoğun iş yükü gerektiren cerrahi branşlardan dahili bilimlere tercihlerde kayma olduğu gözlenmektedir. Bununla birlikte cerrahi branşları tercih etmek isteyen hekimlerin önemli bir bölümü olası mesleki riskler, yoğun iş hayatı, vb. nedenler ile akademik kariyer yapma eğilimindedir. Ayrıca, yurt dışına göç eğiliminin özellikle genç ve erkek hekimler arasında belirgin olduğu, bunun arkasında ekonomik ve mesleki tatminsizlik, şiddet olayları ve sistematik destek yetersizliklerinin yer aldığı tespit edilmiştir. Tıp endüstrisinin getirdiği yenilikleri hekimler genel olarak olumlu yönde değerlendirirken, artan iş yükü, ekonomik kaygı, malpraktis yasasının getirdiği yükümlülükler, sağlıkta şiddet karşılaşılan sorunlar olarak ifade edilmiştir. Bu sorunların uzmanlık tercilerini de etkilediği çalışma ile ortaya konmuş önlem alınmadığı takdirde başta cerrahi bilim branşlar olmak üzere uzman hekim göçü ve açığı ile karşılaşılacak olup toplumun sağlığı için risk meydana gelecektir. Anahtar Kelimeler: Tıpta Uzmanlık Sınavı (TUS), Hekimlik, Tıp Endüstrisi, Uzmanlık Tercihi, Sağlıkta Dönüşüm, Malpraktis, Mesleki Etik, Neoliberal Sağlık Politikaları.