Tıp fakültesi 4. ve 6. sınıf programlarının profesyonalizm açısından Demirel'in analitik modeline göre değerlendirilmesi

Bu araştırmada tıp fakültesi öğretim programlarının hedef boyutunda profesyonalizm ve alt boyutları ile ilgili hedefleri barındırma durumunun ve öğrencilerin bu boyutlara ne düzeyde ve hangi öğrenim aşamasında edindikleri ve tıp fakültesi öğretim programlarının hedef boyutunun Demirel'in Analitik Program Değerlendirme Modeli (DAPDEM)'ne göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamına alınan profesyonalizm boyutları; empati, motivasyon, klinik liderlik, kültürel zeka, mesleki adanmışlık, psikolojik dayanıklılık ve klinik karar vermedir. Araştırma karma araştırma desenlerinden sıralı açıklayıcı/açıklayıcı ardışık desen ile tasarlanmıştır. Tarama ve ilişkisel modelde tasarlanan nicel boyutu tamamlanıp analiz edildikten sonra bütüncül çoklu durum çalışması modelinde tasarlanan nitel boyutuna ilişkin veriler toplanmış ve çözümlenmiştir. Araştırmanın bulguları ayrı ayrı ve araştırma deseni gereğince harmanlanıp anlamlı bir bütün oluşturularak verilmiştir. Araştırma 2021-2022 yılında tıp fakültesi dördüncü ve altıncı sınıfta öğrenim gören 337 öğrenci ile yürütülmüştür. Nicel veriler analiz edilerek profesyonalizmin her boyutu için puan ortalamaları sıralanmış, alt ve üst %27'lik gruptaki öğrenciler belirlenmiş ve bu öğrenciler araştırmanın nitel çalışma grubunu oluşturmuştur. Nicel verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, alt-üst değer, yüzdelikler hesaplanmış, MANOVA ve MANCOVA analizleri yapılmıştır. Nitel veriler için MAXQDA programında içerik analizi ve doküman analizi yapılmıştır. Son olarak da DAPDEM Öğretim Programı Değerlendirme Ölçütlerine göre programlar değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında ele alınan profesyonalizm boyutları puanları orta ve ortalama üstü olarak belirlenmiştir. Bu boyutların birçoğunda birbiri ile pozitif yönlü ilişkiler tespit edilmiştir. Altıncı sınıf öğrencilerinin dördüncü sınıf öğrencilerine göre anlamlı bir şekilde klinik liderlik ve mesleğe adanmışlık puan ortalamaları düşük bulunmuştur. Cinsiyet değişkeni kontrol altına alındığında ise altıncı sınıftaki kadın öğrencilerin motivasyon, klinik liderlik ve mesleğe adanmışlık puan ortalamaları dördüncü sınıflara göre anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur. Benzer şekilde altıncı sınıf erkek öğrencilerin mesleğe adanmışlık puan ortalamasının dördüncü sınıf öğrencilerine göre düşük olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular nitel bulgular tarafından da desteklemektedir. Profesyonalizmin her boyutuna ilişkin kategoriler ve bu kategorilere ait kodlar belirlenmiştir. Kodları desteklemek için alıntılardan faydalanılmıştır. Ulaşılan kodlar her boyut ve her sınıf için ayrı ayrı karşılaştırılmıştır. Öğrencilerin kliniğe giriş ve çıkış kod dağılımları olarak dördüncü ve altıncı sınıf öğrencilerinin kod dağılımları incelenmiştir. Programlarda profesyonalizm boyutları olarak empati ve motivasyon ile ilişkili hiçbir hedefe rastlanmazken, klinik liderlik, kültürel zeka, mesleğe adanmışlık ve psikolojik dayanıklılıkla ilgili sınırlı sayıda hedef ve bu hedeflerin çoğunlukla klinik eğitim yıllarında olduğu belirlenmiştir. Klinik karar vermeye ilişkin klinik eğitim yıllarında hedef sayısının oldukça fazla olduğu fakat bu hedeflerin bazılarının oldukça yoğun ve uzmanlık öğrencisi yetiştirmeye yönelik olduğu tespit edilmiştir. DAPDEM Öğretim Programı Değerlendirme Ölçütlerinde programlardaki hedeflerin hedef yazma ilkelerine uygun bir şekilde tasarlanmadığı, hedefler belirlenirken herhangi bir taksonomi kullanılmadığı, hedeflerde binişiklik olduğu belirlenmiştir. Hedeflerin ifadesi bu hedeflerin eğitim yoluyla gerçekleştirilip gerçekleştirilememesi ve değerlendirilmesi konularında da sıkıntılar doğurmuştur. Ayrıca programların dayandığı temel felsefe açık bir şekilde ortaya konulmamış, bu durum programlarda programın ögeleri arasında tutarsızlığa neden olmuştur. Buna karşın, hedeflerin toplumun ihtiyaç ve beklentisine, öğrencinin düzey ve gereksinimine uygun tasarlandığı görülmüştür. Tüm bu bulgular ışığında program geliştirmeyle ilgili eğitimler düzenlenerek programların tümüyle revize edilmesi, profesyonalizme yönelik hedef sayısının artırılması önerilmektedir.