TR22 Güney Marmara Bölgesi'nde zeytin ve zeytinyağı sektöründe yer alan işletmelerin sosyo-ekonomik analizi ve pazar organizasyonunun belirlenmesi

Bu çalışmada TR22 Bölgesi'ndeki yağlık zeytin üreten, işleyen ve aracılık yapan işletmelerle 2017-18 üretim yılında bölgedeki yağlık zeytin ve zeytinyağı sektörü ve pazarlama organizasyonu incelenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda yağlık zeytin üreten işletmelerde işletme başına 23 899.73 kg yağlık zeytin ve 3 891.09 kg zeytinyağı üretimi yapıldığı belirlenmiştir. İşletme masraflarında en yüksek %33.90 ile işçilik masrafları bulunmuştur. 2017-18 üretim yılı itibariyle 1 kg yağlık zeytin üretim maliyeti 1.88 TL olarak bulunmuştur. İncelenen işletmelerde toprak sermayesinin aktif sermaye içerisindeki oranı %60.50, işletme arazisi başına düşen aktif sermaye miktarı 26 693.58 TL ve işletmelerin özsermaye oranları %97.82 bulunmuştur. GSÜD 92 716.81 TL/da olup GSH'nın %93.06'sını oluşturmuştur. SH ise 1 430.32 TL/da bulunmuş olup GSH'nin %52.83'ünü oluşturmuştur. İşletmelerde rantabilite 52.83, Ekonomik Rantabilite 5.35 ve Mali Rantabilite 5.24 bulunmuştur. Araştırma bölgesindeki yağlık zeytin işleyen işletmeler yıllık %54.76 kapasiteyle çalışmış olup 704.22 ton dane zeytin işlenmiştir. İşletmelerin %20.00'si ihracat yapmış olup %9.00'unun ise daha önce ihracat yaparken bıraktığı belirlenmiştir. Aracı işletmelerin dane zeytinde %47.57, zeytinyağında %40.54 pazar payı bulunmuştur. Perakende fiyatları içerisinde üretici fiyatları yağlık dane zeytinde %98.36, zeytinyağında %51.16 bulunmuştur. İşletmelerin SH değerine etki eden nedenleri belirlemede 8 bağımsız değişken ile kurulan model üzerinde yapılan binary lojistik regresyon analizinde; en önemli değişkenler zeytinyağı üretimi, işletmecinin öğrenim durumu ve arazi eğimi bulunmuştur. Analiz sonucunda işletmelerin tek üretim faaliyetinde bulunması, periyodisite ve eğimli arazi yapısından dolayı yüksek işgücü masrafları ve pazardaki fiyat dalgalanmaları sonucu gelir döngüsünde sorunlar yaşadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sorunların çözümünde işletmecilerin pazarlamada yağlık dane zeytin yerine zeytinyağına yönelmeleri, alternatif tarımsal üretim faaliyetlerine yer vermeleri, işletmelere düşük faizli kredi uygulamalarının artırılması, zeytinyağında pazar fiyatlarının kontrol altına alınması ve makineleşmenin teşvik edilmesinin yararlı olacağı sonucu çıkarılmıştır.