Tralles aşağı kent metal üretim atölyeleri

Tralles Antik Kenti bugün Aydın İli'nin kuzeyinde Topyatağı denilen yerde kurulmuştur. Kentin kuzeyinde bulunan Aydın Dağları'nın güney eteklerinde ovaya hakim bir noktada, Menderes Ovası boyunca uzanan ticaret yolu üzerinde, stratejik bakımdan önemli bir noktada yer almaktadır. Kent ile ilgili ilk araştırmalar 18. yüzyılın ortalarına kadar inse de ilk sistemli kazı ve araştırmalar 1996-2002 yıllarında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar esnasında kent tarihinin Tralles Akropolis'inde ele geçen çanak çömleklere göre yerleşimin M.Ö. 1. binin ilk çeyreğinde olduğu anlaşılmıştır. Ancak kent hakkında yazılı kaynaklarda M.Ö. 5. yüzyıldan önceye giden bir geçmişinin olmadığı bilinmekle birlikte kentin asıl yerleşimi M.Ö. 4. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişmeye başlayarak Akropolis'in güneyine Aşağı Kente doğru yayılmıştır. Özellikle M.Ö. 2. yüzyılın başlarından itibaren Bergama Krallığı'nın yönetimi altında olan kentte özgün sanat eserlerinin üretildiği, önemli anıtsal yapıların inşa edildiği bilinmektedir. Tralles, M.Ö. 133-126 yılları arasından sonra Bergama Krallığı'nın vasiyet yoluyla Roma'ya bağlanması ile Asya eyaletinin önemli kentlerinden biri olmuştur. M.Ö. 26 yılındaki büyük deprem ile büyük ölçüde tahrip olan kente İmparator Augustus finansal destek sağlamış ve Roma'dan gönderilen asker kökenli mimarlar tarafından kent yeniden ayağa kaldırılmıştır. Kent Roma İmparatorluk Dönemi'nde sosyal ve ekonomik yönden gelişip büyümüştür. Kentte yapılan araştırmalar ve bilimsel kazılarda (1996-2002 / 2009-2010) Hamam-Gymnasion'un batı cephesindeki dükkânlar, Akropol Sur duvarları, Akropol Teras yapıları, daha önce hiç varlığı bilinmeyen Arsenal/Askeri Depo, Aşağı Kent/Konut Alanı ve Piskoposluk Sarayı açığa çıkarılmıştır. Aşağı Kent Konut Alanı'nda Geç Roma - Erken Bizans Dönemi'nde yoğun bir yerleşimin olduğu görülmüştür. Tez konumuz olan Insula B'de tespit edilen konut ve konuta bağlı mekanlarda metal üretim atölyelerinin olduğu anlaşılmıştır. Metal işliklerinden bulunan üretim mallarından özellikle demir ve bronz üretimine ait buluntular kentin Geç Roma - Erken Bizans Dönemi'nde de önemini yitirmediğini göstermektedir. Hamam- Gymnasion Kompleksinin batısında bulunan Geç Roma - Erken Bizans Dönemi'nde Aşağı Kent Konut Alanı Insula B'de yapılan çalışmalarda açığa çıkarılan konut alanının batısında Ana Konuta bağlı mekanlarda sabit üretim birimleri ve bu üretim birimlerine bağlı mekanlar tespit edilmiş ve bu mekanların kullanım amaçları anlaşılmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışmalarda M.S. 6. yüzyıla tarihlendirilen bir Demir Atölyesi ve M.S. 4-5. yüzyıla tarihlendirilen bir Bronz Atölyesi ayrıntılı olarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Atölyelerin mimari yapısı, işleyiş biçimi ve bu mekanlardan elde edilen üretimde kullanılan araç gereçler, atölye artıkları kendi içinde değerlendirilip sınıflandırıldıktan sonra tarihlendirilerek konut tipi yerleşim alanındaki üretim sistemleri incelenmiştir. Konuta bağlı atölyelerde üretim yapıldığı tespit edilen sabit üretim birimlerinden ve buluntulardan anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tralles, Geç Roma - Erken Bizans, Aşağı Kent Konut Alanı, Metal Üretim Atölyeleri, Demir, Bronz, Teracotta, Kemer Tokası, Kemer Tokası Kalıpları.