Turistik kıyı yerleşimlerinde ziyaretçi yönetim planı yaklaşımı Göcek (Fetiye) örneği

ÖZET Dünyada son on yıl içerisinde gelişen, yöre-yöre halkı ve ziyaretçilerin rekabet halindeki isteklerini ve gereksinmelerini uzlaştırıcı bir sistemde çözmeyi hedefleyen bir planlama ve yönetim yaklaşımı olan Ziyaretçi Yönetim Planı (ZYP), ülkemizde henüz uygulama alam bulmamış olan bir yaklaşımdır. Bu doğrultuda çalışma kapsamında, çeşitli ülkelerde gelişen ve uygulanan ZYP yaklaşımları incelenmiş, ZYP'nın günümüz turizm planlaması içindeki yeri tanımlanmış ve mevcut pratikler değerlendirilmiştir. Ayrıca, incelenen ZYP örnekleri değerlendirilerek, ZYP'nın içeriği, amaçlan ve işleyişi açıklanmıştır. Çalışma kapsamında ZYP'nın, Göcek'e uygulanması hedeflenmiştir. Bu sebeple, Öncelikle ZYP'nın üç temel fonksiyonu olan ziyaretçi yfire halkı ve yöreye ilişkin ayrıntılı veri toplanmıştır. Bu süreci yörede yapılan alan analizleri, örnekleme ile yapılan doku analizleri ve yöre halkı ve ziyaretçiler ile yapılan anket çalışmaları desteklemiştir. Anket sonuçlarına göre, aylar itibariyle çalışma durumuna bakıldığında, Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında %100'lük çalışma oram olmakla birlikte, diğer aylarda bu oran düşmektedir. Bu da yöre halkının önemli sorunlarından biri olan işsizliği ortaya koymaktadır. Yöre halkının turizme bakışı değerlendirildiğinde, %22'lik bir oranla yat limanını kapasite, altyapı, organizasyon ve denetim açısından yetersiz bulunmaktadır. 'Turizmin ekonomik katkı sağlaması" %59.5 oranla yöre halkına göre turizmin en olumlu etkisini oluştururken, "insani vasıfların kötüleşmesi" %44 oranla yöre halkına göre turizmin en olumsuz etkisidir. Yöre halkı ziyaretçilerin denize sintinelerini boşaltarak ve çöp atarak (%28) ve diğer şekillerde (%22) çevreyi kirletmeleri nedeniyle rahatsız olmaktadır. Yöre halkının mekansal kullanım talepleriIll arasında en önemli yeri %34 oranla spor tesisi ve %30.5 oranla kültür sanat merkezi almaktadır. Diğer yandan yerleşime gelen ziyaretçilerin %46.5'i hava yolunu, %38.5'i denizyolunu ve %15'i ise karayolu ulaşımını tercih etmişlerdir. Ulaşımın yanısıra konaklama tercihlerini ise %46 oranında yat, %34.5 apart otel takip etmektedir. Ziyaretçiler Göcek'deki vakitlerini en çok yemek yeme aktivitesini gerçekleştirerek (%25) geçirmektedirler. Bunu %23 oranla yatta vakit geçirenler ve %20 oranla alışveriş yapanlar izlemektedir. Alan anketi sonuçlarına göre ziyaretçiler ve yöre halkı, mimari simgesel elemanları, yayalara yönelik işaretleri, yol ve bilgilendirme işaretleri çevre ve tuvalet tesislerinin temizliği ve turizm danışma bürolarının yetersizliği konusunda hemfikir olmuşlardır. Bununla birlikte, yayalaştırma, otopark alanları, çekici oturma grupları ve odak noktalarının varlığım ve peyzaj düzenlemelerini yeterli bulmuş ve dükkanların açılma kapanma saatlerinin düzeni, tekne bakım servislerinin ve yeme içme tesislerinin varlığı konusunda olumlu görüş belirtmişlerdir. ZYP'nın ülke pratikleri kapsamında ele alınması gerekliliği ve Göcek özelinde bir ZYP gerçekleştirmek amacıyla, Göcek Ziyaretçi Yönetimi şeması oluşturulmuştur. Şemada yer alan ünitelerin her birinin görev ve işlev tanımlamaları, ziyaretçi, yöre halkı ve yöreye ait durum değerlendirmeleri doğrultusunda yapılmıştır. Aynı şekilde ZY şeması içinde yeralan "Planlama ve Koruma Ünitesi"nin de görev ve işlev tanımlamaları yapılmış ve bu doğrultuda alınan kararlar Göcek kıyı bandı boyunca yapılan kentsel tasarım projesinde uygulanmıştır.