Türk dîvân şiirinde sosyal eleştiri

Edebî eserler, içinde oluştuğu devirlerin siyasî, sosyal, kültürel, fikrî özellikleri ve şartlarıyla yakından ilgilidir. Özellikle edebiyatın önemli konularından olan eleştiri, fert ve toplumun ahlâkî, felsefî, dinî değer yargıları, gelenekleri ve kültürleriyle daha yakından ilişkilidir.Dîvân şiirinde her ne kadar göğün mavisine ait hayâlî imgeler, aşklar? işlenmişse de yaşayan, ayakları yere basan toprağın karasına ? gerçeklere ? ait konulara da kayıtsız kalınmamış ve hayâllere nispetle -cılız kalsa da- eleştiri konuları da işlenmiştir. Uzantıları günümüze kadar ulaştığından, aşinası olduğumuz rüşvet, kayırmacılık, işin ehline verilmemesi, cahillere hürmet edilip değerli olanların kıymet bulmaması, zengin-fakir ayrımının yapılması, devlet ve devlet ricâlinin dejenere olması, vatan kıymetinin bilinmemesi, dinin sömürü aracı olarak kullanılması, makam, mansıp, menfaat ve ikbal kaygısıyla her yolun mubah sayılması, ötekileştirme, yabancılaşma, oportünist davranma, yansıtma, yığın psikolojisiyle hareket etme, toplumsal normların dışına çıkma? gibi konular dîvânlar içerisinde yeteri kadar yer almıştır.Eleştiriler, şâirler arasındaki ilişkileri göstermesi ve birçok şâirin hayatı ile ilgili ipuçları vermesi bakımından, edebiyat tarihlerinin hazırlanmasında göz ardı edilmemesi gereken önemli bir kaynaktır. Ayrıca, söyleniş sebepleri dikkate alındığında diğer türlere göre sosyal hayata daha yakın bir tür olması bakımından tarih ve sosyoloji alanında çalışanlar için de incelenmeğe değer bir bilgi kaynağıdır.