Türk halk anlatılarında islami unsurlar ve senkretizm

Erzincan, ziyaret inancının ve ziyaret yerlerinin fazla olduğu bir şehirdir. Buna rağmen bu zamana kadar Erzincan'da bulunan ziyaret yerleri, bir bütün olarak değerlendirilmemiştir. Değerlendirme yapılırken, alan araştırması metodunun sıklıkla kullandığı veri toplama araçlarından biri olan derleme yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, Erzincan il merkezi ve merkezine bağlı ilçelerden derlenen 65 ziyaret yeri, 50 kaynak kişinin bilgisine başvurularak tanıtılmış, ziyaret yerlerinde görülen uygulamalar incelenmiştir. Yapılan incelemede, ziyaret yerlerinde görülen uygulamaların, Türk inanç sistemi içerisinde yer alan, ateş, ağaç, su, dağ, tepe vb. unsurları ile yakından ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ziyaret yerlerinde görülen uygulamaların, Türk inanç sistemi ile olan bağlantısı incelenirken, yöre halkının ziyaret yerlerinde uyguladıkları pratiklerin kaynaklarını ve nedenlerini araştırmaksızın yerine getirdiği gözlemlenmiştir. Bununla birlikte ziyaret edilen şahsiyetlerin gerek yaşarken gerekse de dünya değiştirdikten sonra gösterdikleri kerâmetler, bölge halkının ziyaret inancı üzerinde etkili olmuştur. Bu sebepten dolayı ayrı bir bölümde motifler başlığı altında kerâmetlerine yer verilirken, yöre insanının da ziyaret yerlerine gelme amaçları ve ziyaret yerlerinde sergiledikleri davranış biçimleri nedenleriyle birlikte sıralanmış, tablo şeklinde belirtilmiştir. Halkın, ziyaret inancı üzerinde etkili olan pratikler, İslâmi bir görünüm altında şekillenmektedir. Bu nedenle çalışmada derlenen halk uygulamaları her ne kadar dinle ilgili olsa da bunların dinlere göre doğruluğu veya yanlışlığı ilahiyat bilimine bırakılarak, kanaatimizce bu uygulamalara inanma adı verilmiştir. Halk biliminin genel şartlarına uygun olarak da bu inanmalar "batıl" ya da "hurâfe" olarak ötekileştirilmeden değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonucu ziyaret yerlerinin, toplumsal birlik ve beraberliğin sağlanmasında yardımcı bir kültür öğesi olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Erzincan Ziyaret Yerleri, Türbe, Adak, Kült, Menkıbe, Keramet, Uygulama.