Türk halk edebiyatında anne motifi

Edebiyatımızın yaşayan bir dalı olan Türk halk edebiyatı değişim ve yeniliklere ayak uyduran dinamik bir yapıya sahiptir. Ait olduğu toplumu yansıtan Türk halk edebiyatı; zengin ürün çeşitliliği ile toplumun gelenek ve göreneklerini, kültürünü, inanç ve değerlerini kuşaktan kuşağa aktaran bir köprü işlevi görmektedir. Bir taraftan yalın ve açık bir dille toplumun her kesimine hitap eden Türk halk edebiyatı ürünleri aynı zamanda sembollerle örülü derin anlamları ihtiva etmektedir. Bu ürünlerde yer alan birçok unsur, başka bir anlamı ifade etmede bir araç, sembol olarak kullanılmaktadır. Bu sebeple Türk halk edebiyatı ürünlerini tam olarak anlayabilmek ve verdiği mesajları gelecek kuşaklara aktarabilmek; görünenin arkasındaki manayı çözebilmeyi ve bu ürünleri farklı bakış açılarıyla okumayı gerekli kılmaktadır. Bir canlıyı dünyaya getirebilme yetisiyle insanlık tarihinin başlangıcından bugüne dek değerini ve önemini koruyan hatta dünya hayatı sona erinceye kadar bu değer ve öneminden bir şey kaybetmeyecek olan anne ise toplum ve kültür için oldukça kıymetli olan halk edebiyatı ürünlerinde oldukça mühim bir yere sahiptir. Olumlu ve olumsuz özellikleriyle hemen her metinde yer alan anne, yalnız çocuğu biyolojik olarak dünyaya getiren bir birey değil; çocuğu besleyen, büyüten, koruyan, eğiterek yaşama tutunmasını sağlayan, aile içi ilişkileri düzenleyerek aile birliğini dolayısıyla toplum düzenini koruyan bir güce sahiptir. Aklı, sabrı, cesareti, fedakârlığı ile hem çocuk hem de toplumun geleceğini inşa eden anne; reddeden, iten, ilgi ve sevgiden mahrum bırakan olumsuz özellikleriyle çocuğun dolayısıyla da toplumun kimliği üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. En eski dönemlerden beri Türk topluluklarında kutsal kabul edilip saygın bir konuma oturtulan anne; dinî, psikolojik, sembolik ve daha birçok açıdan değerlendirilebilecek çok yönlü ve zengin bir motiftir. Çok yönlü ve detaylı bir araştırmayı gerektiren bu çalışma sonucunda Türk halk edebiyatının hemen her türünde yer alan annenin birey ve toplum üzerinde oldukça etkili olduğu, yalnız biyolojik (fiziksel) bir varlık olmanın ötesinde kolektif hafızada bir arketip ve sembol olarak da derin anlamlar taşıdığı tespit edilmiştir.