Türk saz (Âşık) şiirinde nasihat

Türk Halk edebiyatı, kaynağını ait olduğu toplumun yaşam tarzından, inançlarından, kültürel birikiminden ve hayallerinden alır. Halkın, hayata dair bütün tecrübelerini yansıtan bu ürünler, bir taraftan sosyal, psikolojik ve dil bilimsel işlevleriyle diğer taraftan da geçmiş dönemlerin kazanımlarını geleceğe taşımalarıyla önemli dil birikimleri olmuştur. Bu edebî geleneğin oluşturulması, temsil edilmesi ve geleceğe aktarılması hususlarında önemli roller yüklenen âşıklar, sözün ve sazın insan ruhu üzerindeki etkileyici ve geliştirici gücünden yararlanarak folklor ürünlerinin eğlendirme işlevinin yanında eğitme işlevini de yerine getirmişlerdir. Tebliğ, telkin, tavsiye ve uyarılarla insanları iyiye, güzele ve doğruya yönlendiren nasihat türü eserler, İslamiyet'in dönüştürücü etkisiyle ilk Türk-İslam eserlerinden başlanarak kültür ve medeniyetimizde yaygın bir terbiye aracı olarak kullanılagelmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türk kültüründeki nasihat anlatım tutumunun varlığını ve kapsamını tespit etmek, XVI. yüzyıldan XXI. yüzyıla kadar farklı özellik ve birikimleriyle geleneği şekillendiren ve gelenek içerisinde önde gelen toplam 68 saz şairinin şiirlerinde yer alan nasihat temalarını içerik analizleriyle ortaya koymaktır. Doküman inceleme tekniği ve içerik analiz yöntemiyle âşık şiirinde tespit edilen başlıca nasihat konuları "Dinî ve Tasavvufî", "Genel Ahlak", "Bireysel ve Toplumsal Hayat" ile "Doğa ve Doğal Hayat" olmak üzere toplam 4 ana bölüm halinde sınıflandırılmıştır. Ayrıca 43 alt başlıkla detaylandırılan bu bölümlerde toplumda yol gösterici, bilge ve kanaat önderi olarak kabul edilen âşıkların aşk, hasret, ölüm, yiğitlik, doğa, din, inanış ve töre gibi her türlü bireysel ve toplumsal soruna dair tespit ve çözümlerini bilgi birikimleriyle yoğurarak halkın yönlendirilmesinde ve eğitilmesinde katkıda bulundukları görülmüştür. Nasihat anlatım tutumunun, önemli bir eğitim ve terbiye aracı olarak bir konunun öğretilmesinde veya halkın bir konuda uyarılmasında doğrudan veya dolaylı bir şekilde şiirlerde sıklıkla kullanıldığı bu çalışmadan elde edilen verilerle ortaya konmuştur.