Türk yükseköğretim sistemi için sürdürülebilir bir finansman model önerisi

Bu araştırma, yükseköğretimin finansmanı ile ilgili olarak yapılan tartışmalarının son yıllarda yoğunlaşması, artan yükseköğretim talebini karşılamada sürdürülebilir kaynak yaratma arayışları ve Türkiye'de yükseköğretim finansmanına yönelik akademik çalışma eksikliğinden doğmuştur ve Türkiye'nin Yükseköğretim Sistemi için sürdürülebilir finansman modeli önermek bir gereklilik olarak görülmüştür. Araştırmada nicel ve nitel araştırmaların her birinin tek başına kullanımından kaynaklanan sınırlılıkları azaltma ve veri çeşitlemesi elde edebilme amacıyla her iki yöntemin birlikte kullanıldığı karma yöntem tercih edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutu için belirlenen çalışma grubu, maksimum çeşitlilik sağlamak amacıyla, YÖK yürütme kurulu üyesi, Sayıştay savcısı, sivil toplum kuruluşu üyesi, Kalkınma Bakanlığı çalışanları ile üniversitelerin Eğitim Fakültesi ve İktisadi İdari Bilimler Fakültesinde görevli akademisyenlerden seçilen 15 kişiden oluşmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda evreni, Türk üniversitelerindeki finansman ile ilgili idari görevlerde çalışan personel oluşturmaktadır. Örnekleme dâhil edilen üniversiteler, URAP (University Ranking by Academic Performance) tarafından belirlenen sıralama esas alınarak tabakalı örnekleme yöntemine dayalı olarak belirlenmiştir. Araştırmanın örneklemini ise bu üniversitelerin finansmanı ile ilgili idari görevlerde bulunan 138 kişi oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel boyutuna ilişkin veriler görüşme yöntemi ile elde edilmiştir. Nicel boyutunda ise oluşturulan yükseköğretim modelinin uygulanabilirliğini test etmek amacıyla anket yöntemi kullanılmıştır. Yapılan görüşmelerin çözümlenmesinde içerik analizi yönteminden, anketten elde edilen verilerin analizinde ise betimsel istatistiklerden (frekans, yüzde, ortalama) yararlanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre oluşan modelin, ağırlıklı olarak kamusal kaynaklarla finansman yerine üniversitelere bir kaynak çeşitlemesi yoluyla mali özerklik sağlayan, böylece kaynakların daha etkin kullanımına fırsat sağlayan bir yapıda olduğu söylenebilir. Modelde kamu bütçesinden üniversitelere aktarılacak kaynak miktarının tespitinde performans kriterlerinin belirleyici olması, belirlenen miktarın üniversitelere doğrudan tahsis ve torba bütçe olarak verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca üniversite öğrencilerinin finansmana daha çok katılmaları amacıyla gelecekteki gelirlerinden geri alınmak üzere kredi sağlayan sistemlerin geliştirilmesi ve bu kredi sisteminin takibinin özel işletmeler aracılığıyla yapılması gerektiği ifade edilmiştir.