Türkçede olasılık kipliğini işaretleyen yapıların belirlenmesi ve bunların dil bilgisi öğretiminde kullanımı

Dil bilgisi, birbiriyle etkileşim içinde olan ses, anlam, biçim gibi farklı görünümlere ait kurallar düzenidir. Hiç kimse bir dilin dil bilgisinin kurallarının tamamını bilerek konuşmaz, yazmaz kısacası düşünmez. Ana dilimizin kurallarını örtük ve sezgisel olarak biliriz öte yandan dili kullanmak için dil bilgisinin kurallarına uymak ve aynı zamanda anlam kurmak da gerekmektedir. Bu da sadece dilde anlam ile dil bilgisinin bir bütünlük içerisinde kullanılmasıyla başarılabilir. Yapılandırıcı yaklaşıma göre Türkçe öğretiminde dil bilgisi, dilin kurallarını anlamak ve bu kurallar düzeniyle anlamı aktarabilmek için önemlidir. Türkçede kiplik, anlamı aktarırken kullandığımız dil bilgisel kategorilerden biridir. Bu yüzden dil bilgisinde ele alınması gereken konulardan olmalıdır. Kipliğin temelini oluşturan olasılığın önemi, dili kullanırken üretilen olası ifadelerden kaynaklanır. Bu nedenle kiplik alanında olasılık kavramı incelenmesi gereken bir kavramdır. Bu çalışmada Türkçede olasılık kipliğini işaretleyen yapıların belirlenmesi ve olasılık kipliğinin Türkçe dil bilgisi öğretiminde kullanılma durumunun irdelenmesi amaçlanmıştır. Nitel bir araştırma olan bu çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma deseni ise durum saptamasıdır. Çalışmada eş zamanlı yaklaşım kullanıldığı için bütünce, 2010 yılı sonrası Türkiye Türkçesiyle yazılmış metinlerden seçilmiştir. Metinler seçilirken amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmış ve bütünce, her bir metin türünden birer eserle sınırlandırılmıştır. Bütünceyi oluşturan metinlerden toplanan veriler, içerik analizi yöntemiyle çözümlenerek yorumlanmıştır. Olasılık kipliği, Rubin'in (2010) kesinlik sınıflandırma modeli temel alınarak kiplik işaretleyicilerle gruplandırılmıştır. Ayrıca olasılık kipliğinin Türkçe dil bilgisi öğretiminde yeri, Türkçe Dersi Öğretim Programı ve Türkçe dersi kitapları incelenerek belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışmada olasılık kipliğinin Türkiye Türkçesindeki metinlerde önemli derecede yer tutmasına rağmen Türkçe dil bilgisi öğretiminde yeteri kadar ele alınmadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: kiplik, olasılık kipliği, dil bilgisi.