Türkiye'de bağımsız dış denetimin kayıt dışı ekonomiyle mücadeledeki rolü ve etkinliği

Bağımsız dış denetim; işletmenin ekonomik ve ticari faaliyetleri içerisinde işletmeye giren ve çıkan veya işletmede oluşan değer hareketlerinin ilgili formlara veya belgelere doğru yansıtılıp yansıtılmadığının, bunların muhasebe kayıtlarına doğru geçirilip geçirilmediğinin, kar veya zararın doğru hesaplanıp hesaplanmadığının, mali tabloların işletmenin o hesap dönemine ve ileriye dönük ekonomik yapısını doğru bir biçimde yansıtıp yansıtmadığının kontrolü ve sağlanmasıdır.Günümüzde işletmeler için çok büyük bir gereksinim haline gelen bağımsız dış denetim ihtiyacı tüm ülkelerde farklı zamanlarda ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bağımsız dış denetim uygulamalarının gelişim süreci de ülkeler arasında farklılık göstermektedir. Bağımsız dış denetim ilk olarak İngiltere'de ortaya çıkmıştır. Türkiye'de ise yasal olarak bağımsız dış denetim zorunluluğu 1987 yılında bankaların denetimi ile gündeme gelmiştir.Kayıt dışı ekonomi ise, belgeye hiç bağlanmamış ya da içeriği gerçeği yansıtmayan belgelerle gerçekleştirilen ekonomik faaliyetlerin devletin bilgisi dışına taşınmasıdır.Kayıt dışı ekonominin uluslararası bir olgu olarak ortaya çıkması 1980'li yılların başlarına rastlamaktadır. Temel amaçlarından biri kayıt dışı ekonomi kavramına ilişkin tanımsal problemler hakkında genel ilkelere ulaşmak olan ilk uluslararası konferans, 1983'te Almanya'nın Bielefeld şehrinde yapılmıştır. Konferansta birbirlerinden oldukça farklı tanımlar kullanılmış ve katılımcılar tarafından bir konsensüse varılamamıştır, ancak tüm katılımcıların paylaştığı bazı ortak noktalar oluşmuştur. Bunlar kayıt dışı ekonominin dünya ekonomisinin önemli bir bölümünü oluşturduğu ve uluslararası hesaplar sisteminin bütünlüğü açısından tehlike arz ettiğidir.Bağımsız dış denetim sistemini gündeme getiren en önemli olay, 2001 yılında ABD'nin en büyük enerji şirketlerinden birisi olan Enron'un iflasını istemesidir. Enron'un iflasını istemesiyle ABD'de ekonomik ve hukuksal alanda pek çok unsur sorgulanmaya başlanmıştır.Tüm bu yaşananlar etkili bir bağımsız denetimin varlığını zorunlu hale getirmiştir. Mükelleflerin ve vergi idaresinin güvenebileceği bir bağımsız denetimin, çeşitli konularda ortaya çıkan sorunları önemli ölçüde ortadan kaldıracağı açıktır.