Türkiye'de çok partili döneme adaptasyon sürecinde bir CHP hükümeti olarak Günaltay Kabinesi ve politikaları

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), kuşku yok ki Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en uzun soluklu partisidir. Parti, bu uzun tarihsel arka planına ve günümüze kadarki iç dönüşümlerine karşın, Cumhuriyet'in kurucusu partisi olmasının beraberinde getirdiği övgüleri bir tarafa bırakırsak, çoğunlukla tek parti dönemindeki uygulamaların beraberinde getirdiği yergi ve eleştirilerden hiçbir zaman kurtulamamıştır. Öyle ki Türkiye'deki CHP karşıtı siyasi muhalefet geçmişte de günümüzde de CHP'yi tek parti dönemiyle özdeşleştirmekten hiç bıkmamış ve söz konusu dönem her zaman Parti'nin sırtında bir kambur olarak kalmaya devam etmiştir. Oysa tüm aksi yorumlara karşın kurulduğu andan itibaren CHP hiçbir zaman statik bir parti olarak kalmamış, gerek dış gerekse de iç konjonktürün beraberinde getirdiği bir kısmı ihtiyari bir kısmı zorunlu süreçlerin bir sonucu olarak Türkiye siyasal hayatına koşut bir biçimde evrilmiş, değişim ve dönüşümlere uğramıştır. Bu çalışma günümüze dek süren bu dönüşümün en önemli uğraklarından birine; hem CHP'nin kendi iç dönüşümünde hem de Türk siyasal hayatının evriminde önemli bir kavşak niteliğinde olan çok partili hayata geçiş sürecine ve özellikle M. Şemseddin Günaltay Kabinesi özelinde CHP'nin bu süreçte oynadığı role odaklanmaya çalışacaktır. Bu süreçte CHP, yalnızca Demokrat Parti gibi kendinden sonra iktidara gelecek muhalif parti ve kadroları kendi içinden çıkarmakla kalmamış, bir takım ayak diremeler söz konusu olsa da, çok partili siyasi hayata geçişte de aktif bir rol oynamış ve buna mukabil kendisini de büyük ölçüde dönüştürmeyi bilmiştir. CHP'nin 27 yıllık iktidarını 1950 seçimleriyle Demokrat Parti'ye devretmeden önceki son iktidar deneyimi olan Günaltay Hükümeti CHP'nin yeni döneme adaptasyon sürecinin en önemli ve son ayağını oluşturmaktadır. Dönemin kısa süreli olduğu ölçüde çok da göze batmayan Günaltay Kabinesi, yürüttüğü politikalarla gerçekte çok partili yaşama geçiş açısından çok önemli bir CHP iktidar deneyimini ifade etmektedir ve bu önemiyle doğru orantılı bir akademik ilgiye maalesef konu olmamıştır. İşte bu boşluğu doldurmak üzere bu çalışma, CHP'nin Mehmed Şemseddin Günaltay kabinesinin bu süreçteki rolünü, gerek Günaltay'ın siyasi kişiliği gerekse de kabinesinin izlediği politikalar çerçevesinde ele almaya çalışacaktır. Türkiye açısından söz konusu dönem, bir yandan İkinci Dünya Savaşı sonrası değişen dünya konjonktürünün beraberinde getirdiği siyasi ve ideolojik pozisyon alma zorunluluklarının arttığı, diğer yandansa içerde uzun süreli tek parti iktidarı döneminde biriken ekonomik, siyasal ve toplumsal sorunlarla boğuşulduğu bir kavşak niteliğindedir. Böyle bir kavşakta Günaltay Hükümetinin, siyasi, ekonomik ve idari alanda izlediği liberal politikalarla demokratikleşme ve çok partili hayat yolunda çok önemli adımlar attığı görülür. İşte Günaltay kabinesi özelinde başta yeni Seçim Kanunu olmak üzere CHP'nin attığı bu adımlar sayesindedir ki CHP girdiği 1950 seçimlerini kaybedecek ve 27 yıllık iktidarından olacaktır. Ancak buna karşın yine bu dönüşümler sayesindedir ki CHP, tek-parti döneminin olumsuzlukları, savaş yılları esnasında ortaya çıkan ekonomik bunalımların yükü ve bunların halkta yarattığı bıtkınlığa rağmen 1950 seçimlerinde yaklaşık % 40 gibi bir oy oranını yakalayabilmiştir.