Türkiye'de GSYİH büyümesi ile hava taşımacılığı göstergeleri arasında nedensellik analizi

Bu tezde, 1960-2019 dönemi için Türkiye'de GSYİH Büyümesi ile hava taşımacılığı göstergeleri arasındaki nedensellik analizi incelenecektir. Türkiye'de bazı havayolu verileri ile GSYİH arasındaki etkileşimin kapsamı analiz edilmiştir. Durağanlık, johansen eş bütünleşme ve granger nedensellik testleri yapılmıştır. Yapılan analizlerde ölçüm verisi olarak elde edilen değişkenlerin birim ölçüleri; GSYİH ve petrol fiyatları için dolar, taşınan yolcu sayısı birimi kişi ve kargo miktarı ise ton şeklindedir. Uygulanan analizlerde; gayri safi yurtiçi hasıla büyüme oranı (GSYİH), Türkiye'deki havalimanlarındaki toplam yolcu sayısı (PAX), ton cinsinden taşınan kargo miktarı (kargo) ve ortalama yıllık petrol fiyatları ile ilgili (OPEC) logaritmaları kullanılmıştır. Araştırmada öncelikle kullanılan regresyon modelinin tasarım aşamasında durağan değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesi için kararlılık testleri; yapılmıştır. Dolayısıyla, "Genişletilmiş Dickey-Fuller birim kök testi (ADF)" yardımı ile kullanılan veri setindeki değişkenlerin durağan olup olmadığı incelenmiş; serinin tüm değişkenlerinin birim kök taşıdığı ve dolayısıyla durağan olmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışma için yapılan johansen eş bütünleşme testi sonucunda; hesaplanan iz değerler ve özdeğerin test istatistikleri hesaplanmış, 2 adet eşbütünleşik denklem olduğuna karar verilmiş ve değişkenler arasında 2 adet uzun dönemli vektör ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Yapılan granger nedensellik testi sonuçları incelendiğinde; gayri safi yurtiçi hasıla ile taşınan kargo miktarı ile gayri safi yurtiçi hasıla arasında nedensellik ilişkisi olduğu; ancak, akaryakıt fiyatı ile taşınan toplam yolcu sayısı ve gayri safi yurtiçi hasıla arasında nedensellik ilişkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Bu araştırma sonucunda; Türkiye'de havacılık ve GSYİH büyümesi arasındaki ilişki konusunda ampirik olarak literatüre önemli katkılar sağlaması beklenmektedir.