Türkiye'de hükümetlerin iç göç politikaları (1923-1960)

İnsanlık tarihi kadar eski bir geçmişi bulunan göç olgusu, tarihte yer almış büyük devletlerin kuruluş, gelişme ve yıkılış süreçlerinde önemli etkiler yapmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasıyla Anadolu coğrafyası üzerinde ortaya çıkan Türkiye Cumhuriyeti Devleti de kuruluş dönemi sürecinde karşılaştığı iç ve dış göç olayları neticesinde varlığını başlatmıştır. Devletin kuruluşu üzerinde büyük etkisi bulunan göçler, devam eden süreçte etkisini daha da artırmış ve uzun yıllar ülke içerisinde siyasi, ekonomik ve kültürel politikaların belirlenmesinde önemli rol oynamıştır. XX. yüzyıl ile birlikte gerek iktisadi kalkınmayı sağlayacak üretimin gerçekleşmesi gerekse ordunun güçlendirilmesini sağlayacak asker unsuru için insan gücüne ihtiyaç duyulması, nüfus olgusunun ön plana çıkmasına neden olmuştur. İktisadi ve askerî açıdan güçlü olan bir ülkenin siyasi olarak da güçlü olacağı düşüncesi çerçevesinde hareket eden genç Türk Devleti, nüfusunu artıracak politikalar izleyerek bu çerçevede ülke dışındaki Türklerin, anavatana dönüşlerini gerçekleştirmeye çalışmıştır. Yeni kurulan ulus-devlet, Türk kültürünü esas alan türdeş bir topluluk yaratma hedefinde olmuş ve yeni devletin göç ve iskân olaylarına bakışı da bu hedef doğrultusunda olmuştur. Cumhuriyet Dönemi'nde çıkartılmış olan kanunlardan üç tanesinin (1923, 1926, 1934) son ikisinde (1926, 1934) göç ve iskân uygulamalarının temel belirleyici etmeni Türk ırkı ve Türk kültürü olmuştur. Gerçekleşen tüm göç ve iskân uygulamalarında Türk kültürüne bağlı olan veya yaratılmak istenen türdeş topluma ayak uydurabilecek ve bu kültürü benimseyecek olan dış ülkelerdeki Türklerin, Anadolu'ya göç etmesine sıcak bakılmıştır. Ülke dışından gelen göçmenlerin yerleştirilmesi işlemlerinde Türk ekonomisine nerede daha iyi hizmetler verebilecekleri düşüncesiyle hareket edilmiştir. Ayrıca göçmenlerin uyum sorunu yaşamamaları için de genellikle geldikleri yerlerin iklimi ve yaşayış şartları ile benzer özelliklere sahip olan bölgeler tercih edilmiştir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında ülke dışından gelen göçmenlerin iskânı dışında ülke içerisinde de çeşitli göç uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Siyasi, ekonomik ve güvenlik eksenli faktörler nedeniyle gerçekleşmiş olan bu göç hareketlerinde genellikle irade dışı etmenler söz konusu olmuştur. 1923-1960 yılları arasında ülke içerisinde yer değişikliği yapmış olan unsurlar arasında Kürtler, Çingeneler, göçebeler ve doğal afetler nedeniyle zarar gören kişiler yer almıştır. Kürtler ve Çingeneler, Türk kültürüne sahip olmadıkları veya bunun için gayret göstermedikleri için göç ettirilirken aşiretler, göçebeler ve Yörükler ise hem yerleşik hayatın özendirilmesi hem de ülke içerisinde asayişin sağlanmak istenmesi nedeniyle yer değişikliğine tâbi tutulmuşlardır. 1923-1950 yılları arasında görev yapmış olan CHP hükümetleri döneminde uygulanmış olan iç göç politikalarının belirlenmesinde ana etmen, yeni kurulmuş olan devletin sınırlarının ve ülke içerisindeki güvenlik ve asayişin sağlanması olmuştur. 1950-1960 yılları arasında görev yapmış olan DP hükümetleri dönemi içerisindeki iç göç politikalarının temelini ise ekonomik gelişmenin gerçekleştirilmesi çabaları oluşturmuştur. İki dönem arasındaki iç göç politikalarının en belirgin benzer yönü ise merkezi otoritenin sağlanmak istenmesi olmuştur. Hem dışarıdan gelen göçmenlerin hem de ülke içerisinde yer değişikliği yapılan ahalinin düzeni bozmalarına kesinlikle izin verilmemiş ve gerektiğinde bu şahıslar, tekrar başka yerlere göç ettirilmişlerdir.