Türkiye'de iktisadi dalgalanmalar: FAVAR yaklaşımı

Bu çalışmanın amacı, 2005-2019 döneminde Türkiye ekonomisindeki konjonktürel dalgalanmaları, Türkiye'de uygulanan para politikasının ve küresel piyasaların makroekonomik göstergelere etkisini analiz ederek değerlendirmektir. Bu amaçla, Türkiye'de uygulanan en önemli para politikası araçlarından politika faizinin ve küresel ekonomiyi yönlendiren Amerika Birleşik Devletleri Merkez Bankası (FED) politika faizinin; ekonomik aktivite, para arzı, faiz oranı, reel efektif döviz kuru ve enflasyon üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çok geniş bilgi yelpazesine sahip para politikasının etkilerini daha iyi araştırabilmek amacıyla, büyük veri setinden elde edilen bilgilerden yararlanmak için faktör analizini standart Vektör Otoregresif (VAR) yaklaşımıyla birleştiren Faktörle Artırılmış Vektör Otoregresif (FAVAR) yaklaşımı kullanılmıştır. Literatürde Türkiye'deki iktisadi dalgalanmaları para politikasının etkinliğini inceleyerek değerlendiren çok az FAVAR uygulaması vardır; üstelik, bunlar arasında en güncel ve en geniş veri setini kullanan bu tez çalışmasıdır. Uygulamada FAVAR yönteminin avantajları kullanılarak geniş veri setiyle, literatürü domine eden VAR modeli uygulamalarından daha iyi tahminler üretmek hedeflenmiştir. Bu tez çalışmasında, ekonomik aktivite, para arzı, faiz oranı, döviz kuru ve fiyat seviyesi değişkenleriyle bu değişkenlerin alt kalemlerinin yer aldığı toplamda 125 değişkenden oluşan üç aylık frekanslı veri seti kullanılmıştır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) politika faizi olarak "İnterbank gecelik faiz oranı" ve FED politika faizi olarak "Efektif Federal Fon Oranı" kullanılmıştır. Ampirik bulgular, TCMB sıkılaştırıcı politika faizi karşısında (pozitif TCMB politika faiz şoku) sanayi üretim endeksi, para arzı (M2) değişim oranı ve reel efektif döviz kurunun azaldığı; diğer taraftan Euro üzerinden açılan kısa vadeli mevduat faiz oranı, uzun vadeli mevduat faiz oranı değişimi ve enflasyonun arttığı görülmektedir. Fakat, enflasyonun verdiği artan tepkinin karşılığının "fiyat bulmacası" olması nedeniyle, literatürde fiyat bulmacasından kurtulmak için önerilen "Spread" değişkeni, kısa dönem faiz oranından uzun dönem faiz oranı farkı alınarak oluşturulmuştur. Spread değişkeni, TCMB para politikası ölçüsü olarak tanımlanmıştır ve Spread değişkeninde meydana gelen pozitif şok karşısında fiyat bulmacası sorununun ortadan kalktığı görülmüştür. Ayrıca bulgularımızda, FED sıkılaştırıcı politika faizi karşısında, sanayi üretim endeksi, Euro üzerinden açılan kısa vadeli mevduat faiz oranı, uzun vadeli mevduat faiz oranının değişimi, enflasyon ve para arzı (M2) değişim oranı artarken, reel efektif döviz kurunun azaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bulgularımızın ülkemizdeki iktisadi dalgalanmaları anlamak ve etkin politikalar üretmek yolunda politika yapıcılara ışık tutması beklenmektedir.