Türkiye ve İsrail ticari ilişkilerinin karşılaştırmalı analizi

1900'lü yılların başında Filistin'e başlayan kitlesel Yahudi göçü, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanya'sı tarafından gerçekleştirilen soykırım ile hızlanmıştır ve bu süreç sonucunda İsrail Devleti 1948 yılında bağımsızlığını kazanmıştır. Bağımsızlığın hemen ardından İsrail, Ortadoğu'da Arap olmayan Türkiye ve İran ile ilişkilerini güçlendirme çabasına girmiştir. Türkiye de Ortadoğu politikası çerçevesinde bazı dönemler İsrail'in ilişkileri geliştirme girişimlerine karşılık vermiştir. Ancak İsrail'in Filistin ve Lübnan'da sebep olduğu sivil katliamları neticesinde Türkiye bu ilişkileri belirli dönemlerde askıya almıştır. 2010'lu yıllardan itibaren ikili ilişkiler, Mavi Marmara olayı sonrası ciddi bir kopma noktasına ulaşmış olsa da Doğu Akdeniz Gaz Sahaları meselesinin gündeme gelmesi sonrasında önemli ilerlemeler kaydetmiştir. Bu dönemde iki ülke ticaretinde artış görülmüştür. 2023 yılında İsrail'in Gazze'ye yönelik operasyonları uluslararası toplumdan tepki görmüştür. Özellikle Türkiye saldırıları şiddetle kınamış ve İsrail'e 9 Nisan 2024 tarihinde belirli ürün gruplarında ticari yaptırımlar uygulamaya başlamıştır ve 2 Mayıs 2024 tarihinde kısıtlamalar tüm ürün gruplarına genişletilmiştir. İsrail'in ekonomik göstergeleri kararlı olup ihracatında yüksek teknolojili ürünler yoğunluktadır ancak Türkiye ile olan ticari ilişkilerinde dış ticaret açığı oldukça yüksektir. Bu durum da İsrail'in Türkiye'nin ticari yaptırımlarından önemli derecede etkilenmesine neden olmuştur. Çalışma kapsamında Türkiye'nin 72 Demir ve Çelik, 73 Demir ve Çelikten Eşya, 87 Motorlu Kara Taşıtları, 85 Elektrikli Makine ve Cihazlar, 29 Organik Kimyasallar, 90 Optik, Fotografik, Sinematografik Ölçüm ve Kontrol Cihazları ve 30 Eczacılık ürünleri ürün gruplarına odaklanılmıştır ve bu kalemlerde Türkiye ve İsrail Ticari İlişkileri istatistiki analiz ile incelenmiştir. Analizde basit lineer regresyon yöntemi kullanılmış olup, ANOVA ve katsayı tabloları ile istatistiki anlamlılık (p < 0.05) kontrol edilmiştir. Analiz kapsamında Türkiye'nin İsrail'e 72, 73, 87 ve 85 numaralı ürün gruplarında İsrail'e dış ticaret fazlası vermiş olduğu ve bu durumun zamana göre anlamlı farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. 29, 90 ve 30 numaralı ürün gruplarında ise Türkiye'nin İsrail'e karşı zamana göre anlamlı farklılık gösteren dış ticaret açığı verdiği tespit edilmiştir.