Türkiye'de işsizliğin belirlenmesinde mekânsal faktörlerin rolü

İşsizlik, ülke genelinde olduğu kadar bölgesel düzeylerde de bir ekonomi için önlenmesi gereken ciddi bir problemdir. Hem ekonomik hem sosyal yönlerden etkilenmesi sonucu farklı düzeylerde görülen işsizlik olgusu bölgeler ve iller düzeyinde de farklılık göstermektedir. Dolayısıyla iller arasında bölgesel kümelenmeler ve ayrışmalar görülmektedir. Söz konusu durum göz önüne alındığında işsizliğin, bölgesel düzeyde önemli olduğu kadar iller düzeyinde de önemli olduğu ve iller düzeyinde de incelenmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu da işsizlik üzerinde etkili olan faktörlerin belirlenmesinin önemini ortaya koymaktadır. İşsizlik oranının il ve il gruplanmalarının bölgesel kümelenme desenlerini incelemek ve işsizlik oranı üzerinde etki sahibi olan parametreleri belirlemek amacıyla çalışmada Türkiye'nin 2020 yatay kesit verisi kullanılarak Düzey-3 kapsamında seksen bir ili analiz edilmiştir. Bu bağlamda, çalışmada mekânsal ekonometrik yöntem kullanılmıştır. Uygulanan modelde bağımsız değişken olarak erkeklerin iş gücüne katılım oranı, kadınların iş gücüne katılım oranı, istihdamın tarım sektöründeki payı, eğitimli nüfus oranları, mesleki eğitim, yenilik, göç ve suç değişkenleri yer almaktadır. Analiz bulgularına göre seksen bir il arasında mekânsal ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Çalışmada açıklayıcı değişkenin mekânsal dağılım deseni incelenmiştir ve işsizlik oranının Türkiye'nin Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu bölgelerinde yoğun kümelenme gösterdiği gözlenmiştir. Bu kapsamda, yapılan test sonuçlarına göre mekânsal gecikme modeli (SAR) kabul edilmiştir. Modelde yer alan açıklayıcı değişkenlerin incelendiği mekânsal regresyon sonucunda; erkeklerin iş gücüne katılım oranı, kadınların iş gücüne katılım oranı ve istihdamın tarım sektöründeki payının artması işsizliği azaltıcı yönde istatistiki olarak anlamlı ve negatif ilişkisi görülürken, mesleki eğitim değişkeni ise istatistiki olarak anlamlı ve pozitif ilişkili olarak elde edilmiştir. Eğitimli nüfus oranı, yenilik, göç ve suç değişkeninin ise işsizliği azaltmada bir etkisinin olmadığı bulunmuştur.