Türkiye'de kadın haklarının gelişiminde Avrupa Birliği'nin rolü

Kadınların insan hakları mücadelesi, derin kökleri olan tarihsel bir yolculuktur ve bu yolculuk, yüzyıllardır baskın olan erkek egemen toplum yapısına karşı verilen bir direnişi ifade eder. Kadın hakları, insan haklarının evrensel niteliğinin en önemli parçalarından biridir ve bu mücadelenin özünde, kadınların tarih boyunca sesi kısıtlanmış, arka planda kalmış ve temel hak ve özgürlüklerden yoksun bırakılmış olması vardır. Kız çocuklarının bazı dönemlerde diri diri gömüldüğü, kadınların erkeklerin kölesi olarak görüldüğü acı gerçekler, toplumsal cinsiyet anlayışının yarattığı derin yaraları simgelemektedir. Kadın doğmadığı için tanrıya şükreden kültürlerin varlığı, bu trajedinin ne denli köklü olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Burada ana mesele, kadının ya da erkeğin doğuştan gelen bir üstünlüğü değil, bir toplumda belirlenen cinsiyet rollerinin ağır baskısıdır. Demokratik bir toplum inşa etmenin temeli cinsiyet eşitliğine dayanır; ancak ne yazık ki, tarih raflarına baktığımızda kadınların sosyal, siyasal ve ekonomik hayata katılımında her daim engellerin olduğu görülmektedir. Kadın hakları, yalnızca bir hukuksal konsept olmanın ötesinde, toplumsal, siyasal ve ekonomik boyutlarıyla ele alınmayı gerektiren bir mesele haline gelmiştir. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından yaşanan yıkım, insan hakları ihlalleri ve muazzam travmalar, insan merkezli bir bakış açısının doğmasına kapı açmayı başarmıştır. Bu bağlamda, kadın haklarının evrensel bir sorumluluk alanı haline gelmesi kaçınılmaz olmuştur. Kadınların maruz kaldığı olumsuz koşulların belgelenmesi ve AB (AB) çerçevesinde kadına yönelik düzenlemelerin yapılması, bu mücadelenin ayrılmaz bir parçasıdır. Türkiye'nin AB müzakere sürecinde yürütülen kadın hakları çalışmaları, bu konudaki kararlılığı ve dönüşümü gözler önüne sererken, AB'nin bu süreçteki rolü de derinlemesine incelenmelidir. Bu çalışmada, Türkiye'de kadın hakları ve insan haklarının evrimine dair Avrupa Birliği'nin etkileri değerlendirilmekte; demokrasi için cinsiyet eşitliğinin bir zorunluluk olduğu bir kez daha vurgulanmaktadır. Bu çerçevede nitel araştırma yöntemleriyle, AB mevzuatı, uluslararası sözleşmeler ve Türkiye'nin resmi mevzuatı detaylıca incelenerek, yasal değişimlerin toplumsal hayata yansımaları araştırılmıştır. Bu tez, Türkiye'deki kadın hakları konusundaki dönüşümü yalnızca yasal çerçevede değil, kültürel ve toplumsal dinamikler açısından bir bütün olarak ele alarak literatüre özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.